Lezer aan het woord

Onder deze rubriek worden ingezonden brieven alleen geplaatst mits voorzien van naam en woonplaats en wanneer andere contactgegevens bekend zijn bij de redactie. De redactie is geenszins verantwoordelijk voor de inhoud, maar behoudt zich het recht voor teksten in te korten.

De expositie “1939-1949: Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië en Politionele Acties” in het Middendorpshuis in Den Ham laat zien dat de Tweede Wereldoorlog voor het Koninkrijk der Nederlanden niet eindigde in mei 1945. De oorlog begon op 1 september 1939 met de Duitse inval in Polen. Volgens journalist en auteur Jorien Wallast is het onjuist om alleen de jaren 1940-1945 als de Nederlandse oorlogsjaren te beschouwen. In 1942 viel Japan Nederlands-Indië binnen. Van de ongeveer 360.000 Europeanen die daar woonden, werden vrijwel allen krijgsgevangen gemaakt of geïnterneerd in kampen. Zowel de Europese als de Indonesische bevolking had zwaar te lijden onder de Japanse bezetting, waarbij veel geweld en ontberingen plaatsvonden.

Toen Nederland in mei 1945 de bevrijding vierde, meldden duizenden Nederlandse vrijwilligers zich aan om naar Nederlands-Indië te vertrekken. Zij gingen ervan uit dat zij zouden helpen de Japanse bezetter te verslaan. Op 15 augustus 1945 capituleerde Japan echter, waardoor de Tweede Wereldoorlog officieel ook in Azië ten einde kwam. Toch betekende dit niet het begin van vrede.

Slechts twee dagen later, op 17 augustus 1945, riepen Soekarno en Mohammad Hatta de onafhankelijke Republiek Indonesië uit. Nederland erkende deze onafhankelijkheid niet en stuurde militairen naar de archipel. Eerder werd hun inzet gepresenteerd als een bevrijdingsmissie, maar al snel veranderde deze in een militair conflict tussen Nederland en de Indonesische onafhankelijkheidsstrijders. De Nederlandse regering sprak over politionele acties, bedoeld om rust en orde te herstellen. In werkelijkheid ging het om grootschalige militaire operaties. In juli 1947 bevonden zich al meer dan 100.000 Nederlandse militairen op Java en Sumatra. In 1948 volgde een tweede politionele actie. Tijdens deze gevechten kwamen duizenden Nederlandse militairen en tienduizenden Indonesiërs om het leven, onder wie veel burgers. Het optreden van Nederland kreeg steeds meer kritiek, zowel nationaal als internationaal. De Verenigde Staten oefenden extra druk uit door te dreigen de Marshallhulp stop te zetten. Uiteindelijk zag Nederland zich genoodzaakt de onafhankelijkheid van Indonesië te erkennen.

Op 27 december 1949 werd in Amsterdam en Batavia (het huidige Jakarta) de Akte van Soevereiniteitsoverdracht ondertekend. Koningin Juliana en de Indonesische premier Mohammad Hatta bekrachtigden hiermee de overdracht van de soevereiniteit aan de onafhankelijke staat Indonesië. In 1950 keerden de laatste Nederlandse militairen terug naar huis. Tussen 1945 en 1950 werden ruim 200.000 Nederlandse militairen naar Indonesië uitgezonden. Ook in de regio Den Ham en Vroomshoop waren veel gezinnen direct of indirect betrokken bij deze uitzendingen. De expositie schenkt daarom bijzondere aandacht aan de persoonlijke verhalen van deze militairen en aan de moeilijke periode waarin zij dienden.

Niet iedereen keerde terug. De tentoonstelling herdenkt drie militairen uit Vroomshoop die jaren na de Japanse capitulatie in 1945 om het leven kwamen:

• Albert van Dijk (overleden 21 augustus 1947 in Batavia); 
• Jan Vaartjes (overleden 17 november 1947 in Tjirea); 
• Hendrikus de Vries (overleden 9 oktober 1949 in Garoet). 

Hun namen staan vermeld op de plaquette op het Vredesplein in Vroomshoop met de tekst: “Zij gaven hun leven voor onze vrede en vrijheid.” Hun overlijden onderstreept dat de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog voor Nederland doorliepen tot ver na 1945.

Dag van herdenking en vrede

De centrale boodschap van de tentoonstelling is dat de Nederlandse oorlogsgeschiedenis breder is dan de periode 1940-1945. De oorlog eindigde voor het gehele Koninkrijk pas met de soevereiniteitsoverdracht op 27 december 1949. Daarom pleiten de samenstellers ervoor om naast 4 en 5 mei en 15 augustus ook 27 december te beschouwen als een belangrijke dag van herdenking en vrede.

Op de website van OKV Den Ham Vroomshoop Geerdijk is de video van de opening op 4 april 2026 en de toespraken van GerritJH Kuiper, Hans Nieboer, Arie Telman en Ruud Eggink terug te zien. Met dank aan RTV4 DeltaFM.

https://www.okv-den-ham-vroomshoop.nl/video-van-opening-expositie-nederlands-indie

Gerrit en Ineke Kuiper, 

Tumelers 13, 

Den Ham