De Nieuwe veste Schoolboeken

- Door: Grietje Grendelman - Een schoolboek waarin een docent zelf bepaalt welke lessen erin komen, in welke volgorde ze worden behandeld en zelfs welke voorbeelden worden gebruikt. Bij De Nieuwe Veste in Hardenberg wordt sinds dit schooljaar met deze nieuwe manier van werken geëxperimenteerd. De school was éénn van de eerste scholen die zich vorig jaar aansloot bij Neon, Nederlands Onderwijsinstituut. Inmiddels zijn ruim 1500 scholen lid van de coöperatie.

Neon is een coöperatieve educatieve uitgeverij, opgericht door leraren, schoolleiders en schoolbesturen. Zij willen samen betere, duurzamere en goedkopere schoolboeken maken. Een belangrijk uitgangspunt is dat de leraar weer meer zeggenschap krijgt over de lesmethode. Initiatiefnemer is Marten Blankesteijn, die eerder aan de wieg stond van de digitale kiosk Blendle. 

Voor Maaike Sieljes, directie en Joris Sterkenburg, docent aan De Nieuwe Veste is Neon dan ook veel meer dan alleen een nieuwe uitgever. Het is een coöperatie waarin scholen en leraren invloed hebben op het lesmateriaal. “Het mooie is dat je zelf kunt bepalen wat je wel en niet uit de methode gebruikt”, vertelt Maaike. “Je kunt het arrangeren en je eigen materiaal toevoegen.” Joris ziet vooral voordelen in de vrijheid die dat oplevert. Een docent kan zelf de volgorde van de lessen bepalen en materiaal toevoegen of verwijderen. Dat kan digitaal, maar ook op papier. “Je kunt je eigen boek laten drukken met de lessen erin die jij wilt.”

Herkenbaarheid voor leerlingen

Die vrijheid gaat volgens de docenten behoorlijk ver. Joris geeft een voorbeeld: “Stel dat er alleen maar voorbeelden uit Amsterdam in een methode staan. Dan kun je die vervangen door de situatie in Hardenberg. Als iets over de Deltawerken gaat, kun je de inhoud veranderen in hoe het bij de sluis in Hardenberg werkt. Dat maakt het veel herkenbaarder voor leerlingen.” Ook een foto van de eigen school of leerlingen kan onderdeel worden van het lesmateriaal. Daarmee ontstaat een methode die volgens de docenten veel dichter bij de eigen onderwijspraktijk staat. Dat is een belangrijk verschil met traditionele lesmethodes. Die worden door grote commerciële uitgevers ontwikkeld en vervolgens als compleet pakket aan scholen aangeboden. “Je bent als docent nooit helemaal tevreden met een methode”, zegt Joris. “Je gaat altijd zelf aan de slag om dingen anders te doen. Maar als er een partij komt die je werk een stuk makkelijker maakt, word ik daar vrolijk van.” Neon is ontstaan uit onvrede over de traditionele commerciële uitgevers. Volgens de organisatie zijn lesmethodes vaak duur, hebben leraren te weinig invloed op de inhoud en worden veel boeken na gebruik weggegooid. 

De docent bepaalt 

Volgens Maaike en Joris sluit de werkwijze bovendien goed aan bij de veranderingen die eraan komen in het onderwijs. Nieuwe kerndoelen en examenprogramma’s vragen om actuele lesmethodes. Bij Neon is volgens Maaike zichtbaar aan welke kerndoelen het materiaal gekoppeld is. “Je kunt daardoor ook controleren of je daadwerkelijk alles behandelt wat je moet doen.” Ook financieel kan de nieuwe aanpak verschil maken. De Nieuwe Veste besteedt volgens de docenten gemiddeld ongeveer 500 euro per leerling per jaar aan lesmateriaal. Bij Neon ligt dat bedrag veel lager. De exacte kosten hangen af van de keuzes die een school maakt en van de vraag of er bijvoorbeeld boeken worden gedrukt. “Het gaat van honderden euro’s naar twintig euro, dit kan nog een paar euro meer worden voor gedrukte boeken”, zegt Joris. Het geld dat daardoor beschikbaar komt, hoeft volgens de docenten niet simpelweg als besparing in de schoolkas te blijven. “We kunnen bijvoorbeeld kijken of we daarmee een laptop voor leerlingen kunnen bekostigen. Dan komt het geld op een andere manier weer ten goede aan het onderwijs.” Ook het duurzaamheidsaspect spreekt hen aan. Bij traditionele methodes krijgen leerlingen regelmatig zowel een digitale licentie als een papieren boek. 

 Door: Grietje Grendelman - Een schoolboek waarin een docent zelf bepaalt welke lessen erin komen, in welke volgorde ze worden behandeld en zelfs welke voorbeelden worden gebruikt. Bij De Nieuwe Veste in Hardenberg wordt sinds dit schooljaar met deze nieuwe manier van werken geëxperimenteerd. De school was éénn van de eerste scholen die zich vorig jaar aansloot bij Neon, Nederlands Onderwijsinstituut. Inmiddels zijn ruim 1500 scholen lid van de coöperatie.

Neon is een coöperatieve educatieve uitgeverij, opgericht door leraren, schoolleiders en schoolbesturen. Zij willen samen betere, duurzamere en goedkopere schoolboeken maken. Een belangrijk uitgangspunt is dat de leraar weer meer zeggenschap krijgt over de lesmethode. Initiatiefnemer is Marten Blankesteijn, die eerder aan de wieg stond van de digitale kiosk Blendle.

Voor Maaike Sieljes, directie en Joris Sterkenburg, docent aan De Nieuwe Veste in Hardenberg, is Neon dan ook veel meer dan alleen een nieuwe uitgever. Het is een coöperatie waarin scholen en leraren invloed hebben op het lesmateriaal. “Het mooie is dat je zelf kunt bepalen wat je wel en niet uit de methode gebruikt”, vertelt Maaike. “Je kunt het arrangeren en je eigen materiaal toevoegen.” Joris ziet vooral voordelen in de vrijheid die dat oplevert. Een docent kan zelf de volgorde van de lessen bepalen en materiaal toevoegen of verwijderen. Dat kan digitaal, maar ook op papier. “Je kunt je eigen boek laten drukken met de lessen erin die jij wilt.”

Herkenbaarheid voor leerlingen

Die vrijheid gaat volgens de docenten behoorlijk ver. Joris geeft een voorbeeld: “Stel dat er alleen maar voorbeelden uit Amsterdam in een methode staan. Dan kun je die vervangen door de situatie in Hardenberg. Als iets over de Deltawerken gaat, kun je de inhoud veranderen in hoe het bij de sluis in Hardenberg werkt. Dat maakt het veel herkenbaarder voor leerlingen.” Ook een foto van de eigen school of leerlingen kan onderdeel worden van het lesmateriaal. Daarmee ontstaat een methode die volgens de docenten veel dichter bij de eigen onderwijspraktijk staat. Dat is een belangrijk verschil met traditionele lesmethodes. Die worden door grote commerciële uitgevers ontwikkeld en vervolgens als compleet pakket aan scholen aangeboden. “Je bent als docent nooit helemaal tevreden met een methode”, zegt Joris. “Je gaat altijd zelf aan de slag om dingen anders te doen. Maar als er een partij komt die je werk een stuk makkelijker maakt, word ik daar vrolijk van.”

Neon is ontstaan uit onvrede over de traditionele commerciële uitgevers. Volgens de organisatie zijn lesmethodes vaak duur, hebben leraren te weinig invloed op de inhoud en worden veel boeken na gebruik weggegooid. 

De docent bepaalt wat er in het boek komt

Volgens Maaike en Joris sluit de werkwijze bovendien goed aan bij de veranderingen die eraan komen in het onderwijs. Nieuwe kerndoelen en examenprogramma’s vragen om actuele lesmethodes. Bij Neon is volgens Maaike zichtbaar aan welke kerndoelen het materiaal gekoppeld is. “Je kunt daardoor ook controleren of je daadwerkelijk alles behandelt wat je moet doen.”

Ook financieel kan de nieuwe aanpak verschil maken. De Nieuwe Veste besteedt volgens de docenten gemiddeld ongeveer 500 euro per leerling per jaar aan lesmateriaal. Bij Neon ligt dat bedrag veel lager. De exacte kosten hangen af van de keuzes die een school maakt en van de vraag of er bijvoorbeeld boeken worden gedrukt. Het gaat van honderden euro’s naar twintig euro, dit kan nog een paar euro meer worden voor gedrukte boeken”, zegt Joris. Het geld dat daardoor beschikbaar komt, hoeft volgens de docenten niet simpelweg als besparing in de schoolkas te blijven. “We kunnen bijvoorbeeld kijken of we daarmee een laptop voor leerlingen kunnen bekostigen. Dan komt het geld op een andere manier weer ten goede aan het onderwijs.”

Ook het duurzaamheidsaspect spreekt hen aan. Bij traditionele methodes krijgen leerlingen regelmatig zowel een digitale licentie als een papieren boek. Dat boek wordt soms nauwelijks gebruikt en kan uiteindelijk worden weggegooid. Met Neon kan een school zelf kiezen voor digitaal materiaal, een papieren boek of een combinatie daarvan.

“Je hebt echt invloed”

De Nieuwe Veste sloot zich vorig jaar via onderwijsstichting Aurelia Onderwijs aan bij Neon. De stichting was daarmee een van de eerste aangesloten besturen. Inmiddels wordt het eerste materiaal daadwerkelijk getest.

Bij Engels gaan de eerste klassen dit schooljaar met het nieuwe materiaal aan de slag. “We hebben nu materiaal gekregen om een paar weken te testen”, vertelt Joris. “Niet alleen leraren, maar ook leerlingen kunnen aangeven wat wel en niet werkt. “Je hebt echt invloed op het proces en op de inhoud”, zegt Maaike.

De ervaringen in Hardenberg staan niet op zichzelf. Volgens Wouter Leendertsen van Neon zijn inmiddels ruim 1500 scholen lid. Veel van deze scholen hebben leraren aangedragen die dit schooljaar één of meer methodes van de coöperatie testen. Zij geven er regelmatig les mee en kunnen hun ervaringen rechtstreeks terugkoppelen aan de auteurs, zodat het materiaal verder kan worden verbeterd. Het schooljaar 2026/2027 geldt voor Neon als testjaar. De auteurs beginnen met het eerste leerjaar waarin een vak doorgaans wordt aangeboden, bijvoorbeeld groep 3 of 5 in het basisonderwijs of de brugklas in het voortgezet onderwijs. Van daaruit worden de methodes per leerjaar verder opgebouwd.

Neon wil bij de start van het schooljaar 2027/2028 voor ongeveer vijftien vakken het materiaal voor de eerste leerjaren gereed hebben. Hoe snel dat lukt, hangt volgens Leendertsen mede af waar de auteurs tegenaan lopen in de ontwikkeling van de methoden. Vanaf het jaar 2027 zal het nog enkele jaren duren voordat alle jaargangen zijn ontwikkeld. De volledige leerlijnen wil Neon al eerder inzichtelijk kunnen maken.

Auteurs uit het onderwijs

Voor het maken van het lesmateriaal zoekt NEON mensen met kennis van het onderwijs. Geïnteresseerden solliciteren met een opdracht in de vorm van een lesontwerp. Een commissie van experts beoordeelt de inzendingen vervolgens anoniem. Pas na die beoordeling wordt contact opgenomen met de sollicitanten. Dit sluit aan bij wat Joris op De Nieuwe Veste merkt van de makers van het materiaal. “Het zijn mensen die uit het vak komen.” De organisatie achter de nieuwe lesmethodes is inmiddels flink gegroeid. Volgens Leendertsen werken er momenteel rond de honderd mensen bij Neon. Of alle vaksecties van De Nieuwe Veste uiteindelijk met Neon gaan werken, wordt niet centraal door de school bepaald. De vaksecties maken daarin hun eigen keuzes. “Dat is juist het mooie”, vindt Joris. “Als docent heb je veel invloed. Je bepaalt zelf hoe je je onderwijs wilt vormgeven.”

Volgens Maaike en Joris is de belangstelling voor Neon dan ook niet alleen lokaal. “Je ziet dat dit leeft op heel veel scholen”, zegt Maaike. “Mensen worden hier enthousiast van.” Voor meer informatie kijk op www.neon.nl.