De Bevrijding van Gramsbergen

-Door: Bas Schipper- Tijdens het interview in het Museum van Gramsbergen met Jan Horsman en Klaas Bolks, welke sinds 2001 in het centrum van Gramsbergen is gevestigd, spraken zij met de Toren over de indrukwekkende geschiedenis van de bevrijding en de rol van het verzet in de regio.In de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog hing de bevrijding van Gramsbergen in de lucht. De inwoners hoorden geruchten dat de Canadezen in aantocht waren. De spanning steeg, want hoewel de vrijheid lonkte, waren de Duitse soldaten nog altijd aanwezig. Zij probeerden de bruggen en strategische punten te verdedigen, terwijl verzetsstrijders alles op alles zetten om de geallieerden te helpen die in opmars waren.

Een van de prominente figuren in dit verzet was de toenmalige burgemeester Baron Sam van Voerst van Lynden. Ondanks dat hij meerdere keren door de Duitsers werd opgepakt, werd er nooit bewijs tegen hem gevonden. Dit stelde hem in staat om zijn geheime strijd voort te zetten en hulp te bieden aan het verzet. Helaas werd de burgemeester samen met veel van zijn medewerkers van het gemeentehuis op 4 januari 1945 door Hollandse SS’ers afgevoerd. De burgemeester kwam als enige nooit terug. Tot op de dag van vandaag is onbekend waar hij is gebleven.

Bij de Vecht voltrok zich op de vooravond van de bevrijding een tragisch incident. Verzetsstrijder Albert Jan Kappert, die de dynamietlading onder de Vechtbrug moest verwijderen, werd ontdekt door een Duitse patrouille. Hij had een wapen bij zich en werd ter plekke doodgeschoten. Dit markeerde het begin van een hevige strijd in de regio.

Ondertussen rukten de Canadezen op via Almelo en Het Laar in de richting van Gramsbergen. In de omgeving van De Haandrik bevonden zich nog veel Duitse soldaten, die zich terugtrokken naar Duitsland. Sommige boeren met Duitse soldaten in huis hesen een witte vlag als teken van overgave, door hevige vuurgevechten gingen de boerderijen van de families Hazelaar en Haandrikman in vlammen op, evenals café De Vechtzicht.

Gramsbergen had een belangrijke Duitse luisterpost, van waaruit de routes van geallieerde vliegtuigen werden gevolgd. De verzetsgroep kreeg de opdracht om deze post te ontruimen. Maar toen zij arriveerden, liepen ze in een hinderlaag. Verzetsstrijder Albert Groenewoud werd direct neergeschoten. Twee anderen, Jan Hulter en Sam Mellema, raakten zwaargewond en overleden de volgende dag in het ziekenhuis in Hardenberg. Dit verlies had een diepe impact op de gemeenschap. Ter herinnering aan de gevallen verzetsstrijders werd later een monument geplaatst naast het oude gemeentehuis.

Op 5 april 1945 bereikten de eerste Canadese voertuigen Gramsbergen. Terwijl een deel van hen doorreed naar Lutten, waar ze een groep gijzelaars in een school bevrijdden, troffen andere Canadese soldaten Duitse weerstand. Ze moesten zich tijdelijk terugtrekken op de Haandrik, maar op 6 april keerden ze terug en was Gramsbergen officieel bevrijd. De inwoners stroomden samen bij het gemeentehuis en zongen uit volle borst het Wilhelmus.

Na de bevrijding werden NSB’ers opgepakt en tijdelijk vastgezet in het gemeentehuis. Vanaf 7 april tot en met 30 mei 1945 werden politieke gevangenen uit de gemeenten Gramsbergen, Hardenberg en Dedemsvaart naar het Nederlandse Arbeiderskamp De Boomhof in Gramsbergen gebracht en daarna afgevoerd naar Kamp Erica in Ommen. In totaal waren dat 200 gevangenen. Het kamp, dat tijdens de oorlog was opgezet voor dienstplichtige mannen, werd later gebruikt om arbeiders op te leiden en hen naar Duitsland te sturen.

Gramsbergen kwam de oorlog relatief goed door. Er was weinig schade, afgezien van een beschieting op een trein bij het station waarbij kogels insloegen op een muur van de Solafabriek. Op 4 april werd een trein met Rode Kruis-vlaggen geraakt door een Engelse Spitfire, die dacht dat het om een Duitse hinderlaag ging. Hierbij kwam Roelof Meilink uit Gramsbergen om het leven. Jaren later werd door het museum een monument voor hem opgericht.

De bevrijding van Gramsbergen was een emotioneel moment. Terwijl de geallieerden, waaronder ook Poolse troepen, verder trokken, bleef de herinnering aan de oorlog in het dorp levend. De verhalen van de verzetsstrijders en de omgekomen inwoners worden tot op de dag van vandaag doorverteld. Klaas Bolks en Jan Horsman benadrukken nog eens hoe belangrijk het is om deze geschiedenis te bewaren, zodat we nooit vergeten hoe kostbaar vrijheid is.