Tachtig jaar bevrijding in Bergentheim: Een tijd van herdenking, vieren en verbinden

- Door: Grietje Grendelman - Dit jaar viert Bergentheim 80 jaar bevrijding met een reeks bijzondere activiteiten, waaronder een tentoonstelling over de geschiedenis van het dorp, de Gondelvaart en ‘Banthum Got Talent’.

Jos Hulsing, voorzitter van de Oranjevereniging, vertelt dat de werkgroep eind 2023 begon met de voorbereidingen voor deze week. “Normaal vieren we Koningsdag, en om de vijf jaar geven we dit extra aandacht. Dit jaar is het uitgegroeid tot een programma van een hele week, met drie speerpunten: Koningsdag, herdenking en bevrijding, en het 75-jarig bestaan van de Oranjevereniging. Het idee voor de gondelvaart was er al in 2020, maar door Corona ging het niet door. De werkgroepen van toen zijn opnieuw benaderd, er is gebrainstormd en we hebben nu een geweldig programma. Tachtig jaar bevrijding staat centraal, maar vrijheid is ook gezelligheid en samen vieren. We willen iedereen in het dorp erbij betrekken.”

Naast de feestelijke activiteiten die op het programma staan, wordt er ook aandacht besteed aan historische gebeurtenissen die 80 jaar geleden plaatsvonden. “We willen iedereen laten zien hoe rijk de geschiedenis van Bergentheim is”, vertelt Jos.

In dit nieuwsartikel leest u de activiteiten die gericht zijn op de geschiedenis, in een artikel volgende week in de krant en op de website kunt u informatie lezen over de feestelijke activiteiten. (Red.)

De feestweek begint op 25 april met een Oranjebal in de feesttent bij de Sporthal Mollincksslag in Bergentheim. Van dinsdag 29 april tot en met 5 mei is er een tentoonstelling te bezoeken in De Bo in Bergentheim, waarin vier thema’s centraal staan: de Verzetsgroep van Bergentheim, de Linquenda, de Lancaster-Crash en ‘Verhalen uit Bergentheim’. Henry Kompagnie werkt samen met Anton ten Brinke, Bennie ten Brinke, Henk Bunskoeken, Henk-Jan de Keizer en Ewout Kompagnie in de werkgroep Geschiedenis Bergentheim.

Verzetsgroep Bergentheim

Henry Kompagnie vertelt: “In 2020 zijn we al met een kleine groep begonnen met het in kaart brengen van het ‘verhaal’ van Bergentheim. Er is een filmpje met allerlei beelden van de verzetsgroep Bergentheim gemaakt”. Henry vertelt hierin in het kort de geschiedenis van de verzetsgroep in Bergentheim.

Op 2 maart 1945 werden 46 mannen bij Varsseveld door de Duitsers gefusilleerd als represaille, waaronder twaalf leden van de verzetsgroep ‘Trouwgroep Bergentheim’ uit Bergentheim en Beerzerveld. Deze mannen waren eerder dat jaar gearresteerd en via verschillende gevangenissen naar De Kruisberg bij Doetinchem overgebracht. De fusilleringen volgden op een verzetsactie waarbij vier Duitsers omkwamen. Als vergelding besloten de Duitsers 50 mannen uit Varsseveld te doden, maar de burgemeester stelde voor om gevangenen uit Doetinchem te fusilleren, waaronder de 12 mannen uit de regio.

Dit verhaal wordt tijdens een tentoonstelling in De Bo in Bergentheim verteld door middel van foto’s en interviews. Daarnaast worden er nog drie andere verhalen belicht: De Linquenda, De Lancasters en Verhalen uit Bergentheim.

De Linquenda keert terug

De Linquenda, een bijzondere boot gebouwd in 1916, werd tijdens de Tweede Wereldoorlog in Bergentheim verstopt om te ontsnappen aan de verwoestingen van de oorlog en inbeslagname door de Duitsers. Door deze slimme verstopactie bleef de boot behouden. “Aan het einde van de oorlog werd de Linquenda ontdekt door de Duitsers en naar Zwolle vervoerd. De schipper, familie de Vries, voer samen met een Duitse soldaat naar Zwolle, maar de soldaat verdween diezelfde nacht. Hoe dat gebeurde, is nog een raadsel. De familie de Vries besloot vervolgens terug te keren naar Bergentheim en de boot opnieuw te verstoppen”, vertelt Henry. De Linquenda bleef zo veilig en intact. Vandaag de dag is de boot 109 jaar oud en wordt ze tijdens de festiviteiten in Bergentheim tentoongesteld, waar bezoekers de boot kunnen bewonderen in het kanaal ter hoogte van De Bo. Na 80 jaar keert de Linquenda dus weer terug naar Bergentheim. De boot wordt nog steeds gebruikt voor groepsreizen op de Waddenzee.

Kinderen betrekken bij geschiedenis

Op donderdag 1 mei wordt een speciale trektocht georganiseerd, waarbij kinderen de Linquenda trekken van Bergentheim naar de Kloosterdijkbrug en weer terug. Ter voorbereiding krijgen de kinderen op school les over verzetsgroepen, de Linquenda en de Lancaster-crash, zodat ze de geschiedenis beter begrijpen en de betekenis van de boot voor de regio leren kennen.

Lancaster

Het derde onderdeel van de tentoonstelling gaat over de Lancaster. Op 13 augustus 1944 stortte een Lancaster bommenwerper neer in het buitengebied van Bergentheim, nadat het vliegtuig was geraakt door afweergeschut boven Braunschweig en Munster. Henry vertelt: “Ik wist vanuit mijn jeugd dat er een vliegtuig was neergestort en ben dat gaan onderzoeken. Inmiddels weet ik veel over waar ze gecrasht zijn, met wie de overlevers hebben gesproken en waar ze zich hebben verstopt.” Hij toont trots een verrekijker, een cadeau van navigator Gerald Hood aan de familie Haandrikman tijdens zijn onderduiktijd bij hen.

Henry had een interview met de heer Schimpf, één van de overlevenden van het bombardement op Braunschweig. Daarnaast kwam Henry in contact met Alan James Barrow, hij begon 25 jaar geleden met het onderzoeken van het verhaal van de Lancaster. Hij heeft Henry van heel veel informatie voorzien. Henry gaat hem opnieuw ontmoeten bij de onthulling van het monument in Bergentheim.

Onthulling Monument

Op vrijdag 2 mei wordt op de begraafplaats in Bergentheim een monument onthuld ter nagedachtenis aan de Lancaster. Vooraf is er een optocht met historische voortuigen. Daarna wordt er gelopen, samen met nabestaanden, naar de begraafplaats. Als het weer het toelaat, zullen er historische vliegtuigen overkomen. ’s Avonds wordt er een concert gegeven in de feesttent, waarin het verhaal van de Lancaster wordt verteld met ondersteuning van live muziek van muziekvereniging Beatrix en het Chr Gemengd Koor Bergentheim.

Henry legt uit waarom het monument nu pas onthuld wordt: “Het is een beetje raar, maar het wordt nu tijd. Bergentheim was destijds in rouw, de bevrijding werd haast niet gevierd. Er waren twaalf verzetsmannen omgekomen, en het aantal inwoners in Bergentheim was ongeveer 300. Dit had grote impact. Het vliegtuig is direct weggehaald en het heeft nooit aandacht gehad.”

Verhalen uit Bergentheim

Het vierde onderdeel van de tentoonstelling is ‘Verhalen uit Bergentheim’. Henry vertelt: “We hebben mensen uitgenodigd om verhalen aan te leveren, en er kwamen veel verrassende verhalen, bijvoorbeeld over de V1 raket in Bergentheim. We hebben oud-inwoners van Bergentheim geïnterviewd, wat prachtige verhalen opleverde.” Daarnaast doet de werkgroep geschiedenis onderzoek naar krantenartikelen over Bergentheim uit die tijd.

Tijdens de openingstijden van de tentoonstelling is de Linquenda te bezichtigen en is er een wandelroute langs verschillende plekken waar de lokale geschiedenis zichtbaar is. “Deze route is alleen deze week beschikbaar, omdat veel locaties op privégrond liggen,” voegt Jos toe. “Op zondag 4 mei vliegt de Lancaster vanuit Engeland hierheen. We hebben aangevraagd of de Lancaster ook over het monument kan vliegen, maar het is afwachten of dit lukt. Ik hoop het, dat zou bijzonder zijn,” eindigt Henry met een glimlach. “ Opzondag  4 mei wordt ’s avonds de Dodenherdenking gehouden met daarna een lezing in de Hoeksteen. Op maandag 5 mei wordt het historische gedeelte van de feestweek afgesloten met de Grensland Bevrijdingsroute en het uitzwaaien van de Linquenda,” vertelt Henry. Voor meer informatie kijk op Oranjevereniging Bergentheim