Theelepeltjes: historisch erfgoed?

- Door: Harry Kruiper - Voorafgaand aan een dia-avond voor leden van de Historische Vereniging Hardenberg HVH was er aandacht voor een oude traditie met authentiek ambacht. In Museum ’t Stadhuus in de Voorstraat kreeg het bestuur -bij afwezigheid van de voorzitter- in de persoon van penningmeester Henk Nieuwenhuis een eerste exemplaar overhandigd van de brochure ‘Theelepeltjes uit Hardenberg’. De samensteller was Arjan Barnard die de overhandiging samen deed met Rolf Veneman. Beiden verzamelen thee- en/of wapenlepeltjes uit Stad Hardenberg. Tijdens een korte introductie vertelde Arjan over de inhoud en over de verscheidenheid van theelepeltjes in verzamelingen.

De brochure

Zilveren en verzilverde theelepels maar ook briefopeners, suikerscheppen werden vroeger nog grotendeels met de hand vervaardigd. Arjan ontwikkelde een eigen passie voor een verzameling ervan. Hij vergaarde daarmee kennis en authenticiteit op het gebied van zilver en verzilverde voorwerpen. Dat vloeide ook voort uit zijn beroep als juwelier in Hardenberg. In de juwelierszaak Barnard die in 1953 van start ging en die hij sinds 1983 samen met zijn (inmiddels overleden) vader Arie runde. Arjan zette de zaak in 1996 samen met Ineke Bindbeutel voort. Hij kwam in contact met andere liefhebbers van theelepeltjes en kreeg die te zien en te beoordelen. Eén van hen was Rolf. Ze hadden hun gezamenlijke specifieke verzamelinteresse van de verscheidenheid van theelepeltjes, specifiek uit het oude Hardenberg. Dat droeg er ook toe bij dat Arjan uit de eigen Barnard Reeks zijn brochure deel 07 over dat onderwerp uitbracht.

Zilveren en verzilverde theelepeltjes

Vanaf de Tweede Wereldoorlog waren er veel theelepeltjes met een stadswapen erop te koop. Veelal van zilver eerst nog. “Een aardig geschenk toen om cadeau te geven”, zegt Arjan. Ze zijn herkenbaar aan het zilver keurteken in de vorm van een ingeslagen zwaardje. Het is het door de overheid gecontroleerd keurteken van het Waarborg Kantoor. Ze werden bij juweliers verkocht en ze waren duurder als de tegenwoordig nog wel gebruikte verzilverde theelepeltjes. De laatsten zoals ook fabrikanten in Nederland die gingen maken. Met afbeeldingen van wapenschildjes maar ook met gebouwen erop. Ze werden vaak als souvenirs gebruikt. De dikte van het zilver laag bepaalde de waarde van de lepeltjes. Men gaat dan uit van een standaardnorm van basis 90 of een zilvergehalte van 835 delen zilver en 165 delen koper.

Elk zijn eigen insteek

Voor Rolf begon de interesse na de coronatijd met de verzilverde theelepeltjes. Bij zijn ouders zag hij exemplaren met het gemeentewapen van Hardenberg en met de Höftekerk er op. Het werd zijn hobby, naast dat van het schrijven in het dialect. Uiteindelijk ging hij zijn verzameling beperken tot het centrum van Hardenberg. Momenteel heeft hij er 25 stuks.

Arjan toont onder andere een bijzonder theelepeltje uit 1941 met het wapen van Stad Hardenberg. Maar ook die met gebouwen erop blijven niet onbesproken. Zo passeert ook het oude gemeentehuis met de gemeentetoren met het carillon erin. Arjans’ Hardenbergse collectie omvat nu zo’n 40 stuks, ook met exemplaren met afbeeldingen uit Lutten, Gramsbergen en Bergentheim er op. Daarnaast heeft hij o.a. series van 12 met provinciale onderwerpen, met de 12 apostelen erop en zelfs met apostelvorkjes. Er is veel mogelijk in deze hobby.

Souveniersobjecten uit de jaren vijftig

Dat zijn ze eigenlijk nog steeds. Liefhebbers/hobbyisten er van raadplegen verkoopmedia als Marktplaats, andere bezoeken kringloopwinkels etc. om hun collectie uit te breiden of om te verkopen. Zo zijn de theelepeltjes nog steeds goeie herinneringen aan heel vroeger tijden. Maar ze zijn er ook van in de huidige tijd. Dat is sinds de opkomst van het toerisme in de jaren ’60. Dat realiseren Arjan en Rolf zich en passant ook. Sinds de jaren ‘50-‘60 kopen toeristen nu nog steeds theelepeltjes als herinnering aan vakanties, bij bezoeken aan beroemde plekken en bij speciale gebeurtenissen. Niet alleen om te roeren maar ook als gespreksonderwerp tijdens de koffie en de thee. Voor Arjan en Rolf gaat het vooral om de verzameling.

De Barnard Reeks

Deze reeks brochures kent verschillende bijzondere onderwerpen die door Arjan Barnard vervaardigd zijn. Een bijzondere (04) is ook ‘Het Opbergsysteem’. Dat gaat over het destijds door Arie Barnard bedachte en verder ontwikkelde opbergsysteem voor uurwerkonderdelen. Het is een waar magazijn geworden dat bestaat uit 5.000 originele lucifersdoosjes (waaronder ook die van hout) als opslag. Er werd eerst wat vreemd naar gekeken, maar het bleek in de praktijk uitstekend te functioneren. Het is na 70 jaar nog steeds actueel en in bedrijf.