De Hollandse veldtocht

Wat we weten over de aanval van Duitsland op Nederland in mei 1940, is afkomstig uit Nederlandse bronnen: boeken, verhalen, documenten, foto’s. Maar hoe keken de Duitsers tegen de aanval aan? En dan vooral vanuit het oogpunt van de Duitsers in de Grafschaft Bentheim, onze buren. Helmut Lensing is degene die hier alles vanaf weet en er veel over heeft geschreven. In artikelen, op internetsites en onder meer in het Jaarboek 2024 van Der Grafschafter.

Na de Duitse verovering van Polen, Denemarken en Noorwegen waren Nederland en België aan de beurt. De Grafschaft werd een verzamelplaats van Duitse troepen die zich moesten voorbereiden op een aanval op Nederland. Uiteraard werd hier, vanwege de censuur, in de toenmalige pers van Bentheim geen melding van gemaakt. Dat we toch weten wat er gebeurde, komt doordat er Schoolkronieken bewaard zijn gebleven. Al sinds de 19e eeuw moest elke Duitse school een Schulchronik hebben, waarin de schoolleiders zaken noteerden over de school, over de lokale geschiedenis, bouwkundige veranderingen in het dorp, schoolfestivals, conferenties, de natuur en politieke gebeurtenissen. Pas in 1986 is de verplichting verdwenen.

Zo weten we dankzij die Schoolkronieken dat kort na het einde van de oorlog in Polen de eerste Duitse eenheden langs de Nederlandse grens verschenen. Eerst in het Emsland, daarna steeds meer in de Grafschaft Bentheim. Daar konden de troepen uitrusten, was de officiële lezing, maar in werkelijkheid werd geoefend voor de aanval op Nederland. Bijvoorbeeld hoe je een verrassingsaanval moest uitvoeren op bruggen en hoe je snel rivieren en kanalen kon oversteken.

In Emlichheim waren aanvankelijk weinig soldaten te zien. Maar begin maart 1940 veranderde dat. Er kwamen onder meer Oost-Pruisische soldaten die ingekwartierd moesten worden bij de burgers. Voor de jeugd van Emlichheim was dat een geweldige belevenis. De militairen werden allemaal hartelijk ontvangen door de bevolking. Er ontstonden talrijke hechte vriendschapsbanden tussen de gastheer en de ingekwartierde soldaat. Weinig mensen in de Grafschaft vermoedden dat de soldaten in de regio werden samengebracht om het neutrale Nederland aan te vallen. Het gerucht ging dat ze waarschijnlijk tegen Frankrijk zouden worden ingezet.

De leraar in Getelo noteerde in zijn Schulchronik: “In de naburige plaatsen Uelsen en Itterbeck waren al enige tijd cavalerie-eenheden gestationeerd. Op de ochtend van 9 mei 1940 verschenen er kwartiermakers in het dorp. Bijna elk huis moest een groot aantal soldaten en paarden huisvesten. De school werd in beslag genomen. In de middag arriveerde een grote bereden artillerie-eenheid. De kanonnen en wagens werden gecamoufleerd en zo opgesteld dat ze niet vanuit de lucht zichtbaar waren. Om 1 uur ‘s nachts was de batterij weer gereed om te marcheren. Men stak echter niet de grens bij Getelo over, maar marcheerde noordwaarts naar de Itterbecker Straße, waarlangs de inval in Nederland plaatsvond. In de nachtelijke uren was in het dorp het verre gebrul van vele, voornamelijk gemotoriseerde, eenheden te horen. En niemand zal ooit het urenlange motorgebrul vergeten van de Duitse vliegtuigen, op weg naar het westen. In de vroege ochtend van 10 mei werden de bewoners ruw uit hun slaap gewekt door meerdere kanonschoten op een Nederlandse eenheid nabij het douanekantoor van Venebrugge. Daarna kon je tot ongeveer tien uur de ontploffingen horen van de vele brugexplosies in Holland. Maar al snel lag de stilte van de zonnige meidag weer over het dorp.”

Na het einde van de gevechten in Nederland keerden veel soldaten die eerder in de regio Bentheim gelegerd waren, voor korte tijd terug naar de Grafschaft. Meestal werden ze daarna ingezet bij de aanval op Frankrijk. De leraar in Laar schreef: “Al op 19 mei keerden de troepen terug naar Laar, na hun taak in Holland te hebben volbracht. Het was niet mogelijk om al deze soldaten in privévertrekken of vergaderruimtes onder te brengen. Velen moesten de nacht buiten in bivakken doorbrengen. Hier hadden ze maar één dag rust. Er ontstond een enorme drukte. In een mum van tijd opende de veldsmederij haar deuren op de boerderij van boer Kruse. De hamer van de hoefsmid klonk luid door het dorp. De volgende dag was alles weer rustig en vredig.”

De ruiters die in Scheerhorn gelegerd waren, waren waarschijnlijk de laatsten die naar hun oude onderkomen terugkeerden, want de plaatselijke kroniekschrijver berichtte: “Er heerste grote vreugde toen op 9 juni het eskadron na het einde van de Hollandse veldtocht hier weer voor een dag en een nacht terugkwam. Iedereen kreeg de kans om ‘zijn’ soldaat nog eens te zien en iets goeds voor hem te doen.”

Ongeveer vijf jaar later was de regio Bentheim opnieuw het toneel van militaire gevechten, maar de afloop was toen veel minder gunstig voor de bevolking.