“We zaten met achttien mensen in een kelder”

-Door: Bas Schipper- In zorgcentrum Nijenhaghen in Ommen woont mevrouw Leny van der Vegte. Ze is 87 jaar oud, maar de herinneringen aan de oorlogsjaren zijn nog altijd levendig. Ze was pas zeven toen op 11 april 1945 de bevrijding van haar woonplaats begon. “We zaten met z’n allen in een kelder. Achttien mensen. Schouder aan schouder,” vertelt ze rustig, maar met een blik die verraadt hoe diep die nacht in haar geheugen gegrift staat.

Leny groeide op aan de Brugstraat in Ommen, vlak bij de Vechtbrug. Haar ouders runden daar café Siero, op de plek waar nu De Herberg is gevestigd. “Er zat ook een slijterij aan vast. Daar verkochten we drank voor thuis. Dat deed mijn moeder ernaast.” In 1943 overleed haar vader aan tuberculose. Leny was toen vijf. Haar moeder hield het café draaiende, tot ook zij jong overleed, in 1952. “Toen stonden we er met z’n drieën voor: mijn broer, mijn zus en ik.
Tijdens de oorlog namen de Duitsers een deel van het café in. “Daar zat een Duitse apotheker, een ‘Sanitäter’, zoals ze dat noemden. Mijn moeder moest voor hun de afwas doen,” vertelt Leny. “Aan de achterkant van ons huis heb ik een keer een jongen onder schot zien staan bij de kerk. Mijn moeder trok me meteen weg. Gelukkig is er niet geschoten.”

In de dagen voor de bevrijding was het onrustig in Ommen. Er gingen geruchten dat er bommen onder de Vechtbrug lagen. “We moesten weg. Mijn zus wilde die avond niet boven slapen. Ze voelde dat er iets ging gebeuren. Dat heeft waarschijnlijk ons leven gered. Die nacht sloegen granaatscherven dwars door het bed.” Ze vluchtten naar hun oma aan de Varsenerstraat, waar ze met achttien mensen in een kelder kropen. Buiten klonken schoten, explosies, tanks. “De Canadezen waren in aantocht. We wisten het. Maar we durfden nog niets.”

De ochtend van 11 april begon met een dreun. De brug werd opgeblazen door de Duitsers in een poging de geallieerden tegen te houden. “Niet alles ging af. De brug was beschadigd, maar bleef deels staan. Later konden we er voorzichtig weer overheen.”

Twee inwoners van Ommen, Johannes Makkinga en Herman van Aalderen, kwamen die dag om het leven door granaatvuur. Leny slikt even als ze dat vertelt. Ze kende ze niet persoonlijk, maar de namen kent ze nog altijd.

Na de bevrijding barstte het feest los. “Mensen kwamen de straat op, dansten, zwaaiden met vlaggen. De Canadezen reden met hun tanks over de Brugstraat. Wij kinderen kregen chocola. Dat had ik nog nooit geproefd. Dat vergeet je nooit meer.”

School was in die tijd onregelmatig. “Ik zat op de katholieke school, maar die was vaak gesloten omdat de Duitsers hem hadden gevorderd.” Toch herinnert ze zich dat ze nooit echte honger heeft gekend. “De meeste mensen hadden een volkstuintje. We aten gewoon wat er was. Speelgoed zoals nu hadden we niet. We speelden met hoepels van fietswielen of met een blikje aan een touwtje.”

Over Kamp Erika, vlakbij Ommen, werd thuis nooit gesproken. “Maar we wisten wel dat daar vreselijke dingen gebeurden.”

Tegenwoordig vertelt Leny haar verhaal soms aan schoolklassen. Ze vindt het belangrijk dat de jeugd weet wat er gebeurd is. “Ze schrikken vooral van die achttien mensen in een kelder, en van het idee dat wij geen speelgoed of fiets hadden.”

Wat voor haar een herinnering is, is voor ons geschiedenis. En dankzij mensen zoals Leny blijft die geschiedenis levend.