Ontdek en beleef Hardenberg tijdens een stadswandeling

Het Toeristisch Informatiepunt (TIP), de Historische Vereniging en Hertog Jan van Hardenberg hebben vernieuwde stadswandelingen opgezet. Ontdek de blauwe lijn door de stad, de nieuwe muurschilderingen en het verhaal van Aaltje Kraak. Voor meer informatie, bezoek het TIP aan de Gedempte Haven 6. Deze keer: de Stadsbrand van 1708 in Hardenberg.

Op 8 mei 1708 brandde het stadje Hardenberg vrijwel volledig af als gevolg van een foutje van de weduwe Aaltje Kraak. Volgens de overlevering ontstond de brand doordat de weduwe rond 18.30 uur een kaars liet omvallen of een brandende olielamp te dicht bij een rieten dak hield. Het vuur verspreidde zich razendsnel door de houten woningen van het stadje. Op dat moment telde Hardenberg ongeveer honderd huizen, grotendeels gebouwd van hout, wat het vuur in combinatie met een sterke wind en een lange periode van droogte de ideale omstandigheden bood om zich snel te verspreiden. Binnen korte tijd stond bijna het hele dorp in lichterlaaie. De schade was enorm: slechts drie huizen en de kerk bleven gespaard. Tot overmaat van ramp gingen ook de kerkboeken verloren in de vlammen. De dominee noteerde in het nieuwe trouwboek: “Den agsten maij is dese stadt ten enenmaal afgebrant door een oude vrouw genaemt Aaltje Kraak, alias Otten en niets gebleven als het huijs van de weduwe Kruls, de kerke en de schole, in welke tijdt ook het trouwboek en doopboek wegraekt zijn.” 

Ondanks de verwoesting vielen er geen slachtoffers, maar de meeste inwoners stonden wel op straat zonder dak boven hun hoofd. Na de ramp toonde de gemeenschap haar veerkracht en solidariteit. Door een inzamelingsactie en hulp van omliggende steden kon Hardenberg al snel herbouwd worden. Men besloot dit keer stenen huizen neer te zetten, wat de stad duurzamer en veiliger maakte voor de toekomst. Binnen een jaar konden de inwoners terugkeren naar een herboren Hardenberg. Aaltje Kraak, de onfortuinlijke oorzaak van de brand, werd niet verstoten maar kreeg dankzij de giften een eigen plek in het nieuwe Hardenberg.

Nagedachtenis en herdenking

Sinds 2008 herdenkt Hardenberg jaarlijks op 8 mei de stadsbrand tijdens de Aaltje Kraakdag. Deze dag staat in het teken van het culturele erfgoed van de stad. Enkele jaren geleden werd een beeld onthuld ter nagedachtenis aan Aaltje Kraak en de brand. Op het beeld staat de volgende tekst gegraveerd:

“8 mei 1708 veroorzaakte Aaltje Kraak ongewild de grote brand in Hardenberg. Door wilskracht en saamhorigheid van de burgers, werd de stad snel herbouwd. Na de grote brand hulp van alle kant. Van hout naar steen duurzaamheid gemeen. Solidariteit en veiligheid toen - nu - en altijd!”

Hardenberg