Hulp in de laatste levensfase

Juist met het einde van hun leven in zicht hebben mensen behoefte aan een luisterend oor en aan hun dierbaren die dichtbij zijn. In zo’n situatie komt veel van de zorg op de schouders van de partner, familie of vrienden terecht. In deze soms moeilijke periode kunt u als naaste een beroep doen op de mantelzorgconsulenten en vrijwilligers van Evenmens VPTZ.

Coördinatoren voor de Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg zijn Ina Versmissen en Janny Broekhuis. Ina Versmissen: “Hiervoor was ik stervensbegeleider en daarvoor verpleegkundige. Maar ben nu al tien jaar werkzaam bij Evenmens. Ik weet uit eigen ervaring hoe mooi en dankbaar dit vrijwilligerswerk is. “Werken als vrijwilliger in de thuissituatie is mooi, ondanks het verdriet dat iemand gaat overlijden. Je ziet hoe iemand leeft en geleefd heeft. Ze vertellen je vaak heel veel en vertrouwen je”. Naast Palliatieve zorg houdt Ina zich ook bezig met mantelzorgondersteuning, Respijtzorg en vrijwillige thuiszorg.

Vrijwilligers Betsie en Albert

Betsie Jansen en Albert Waterink zijn werkzaam als vrijwilliger bij de Palliatieve Terminale Zorg. Zij helpen bij de verzorging thuis van een ziek familielid of geliefde in de laatste levensfase als het te zwaar wordt voor de dierbaren. Zij ondersteunen en kunnen overdag of ’s nachts aanwezig zijn. Wil je graag thuis sterven en gaat het om een aantal dagen dan is er de mogelijkheid om hier gebruik van te maken.

Albert Waterink is als vrijwilliger begonnen in het jaar 2000. “In dat jaar werd er gevraagd een groep op te richten in Hardenberg. Onze groep viel eerder onder het vrijwilligerswerk in de gemeente Hardenberg. Na de herindeling van de gemeenten vallen we onder Evenmens in Nijverdal”, vertelt Albert. De groep in Hardenberg bestaat uit tien vrijwilligers. Betsie Jansen is woonachtig in Vriezenveen en doet dit vrijwilligerswerk ongeveer drie jaar. “Ik ging met pensioen en wilde toch wat betekenen voor de samenleving”, vertelt Betsie.

Bekendheid

Zo’n driekwart van de Nederlands beantwoordt de vraag ‘Waar wil ik sterven’ met: het liefst thuis. In huis voelt men zich vertrouwt. Daar kan het gewone leven zoveel mogelijk doorgaan. Daar zijn de drempels het laagst om familie en vrienden te zien en hulp van hen te ontvangen. Toch is het voor de mantelzorger en zijn of haar naasten een emotionele periode. De vrijwilligers van Evenmens VPTZ kunnen dan ondersteunen bij het waken, gezelschap houden en emotioneel steun bieden. “Onze vrijwilligers zijn stuk voor stuk allemaal betrokken mensen”, laat Ina weten.

“Heel veel mensen weten niet dat het mogelijk is om gebruik te maken van vrijwilligers tijdens de laatste levensfase. De Thuiszorgorganisaties zijn op de hoogte en verwijzen mensen regelmatig door. Maar bij de huisartsen is er nog geen vanzelfsprekendheid. In sommige dorpen komen we vaak, maar anderen helemaal niet. Meer bekendheid is hard nodig”, vertelt Albert.

De inzet

Albert en Betsie werken alleen in de nacht. De inzet van de nacht begint om 23.00 uur en eindigt om 7.00 uur. “Ook overdag kunnen we vrijwilligers inzetten”, vult Ina aan. Albert: “Ik heb een vaste dag, ik ben elke donderdagnacht beschikbaar. Naast wij als vrijwilliger draait natuurlijk de familie zelf mee, maar ook de thuiszorgorganisatie”. Betsie: “Ik geef een week van tevoren aan welke dagen ik kan, en dan word ik ingezet”.

Elke situatie is anders

Wie waar ingezet wordt regelt Ina. “Ik kijk naar de situatie en welke vrijwilliger past in deze situatie. Niet elke vrijwilliger is geschikt voor elke situatie. Als iemand hulp aanvraagt, is deze hulp meestal binnen 24 uur geregeld. Het is dus ‘snel’ schakelen”, vertelt Ina.

“We worden ingezet om de familie te ontlasten. Om in aanmerking te komen voor deze zorg moet er door de huisarts een terminale indicatie zijn afgegeven. We doen geen medische en verpleegkundige handelingen. Je bent er alleen om op te letten. Je bent een wakend oor en oog. Je belt de Thuiszorg als iemand niet goed ligt op bed. En als je denkt dat iemand komt te overlijden overleg je met een familielid. Bij twijfel bel je de Thuiszorg. Het blijft een menselijk lichaam. Je weet nooit wanneer iemand komt te overlijden”, vertelt Betsie.

Hele nacht wakker

“Je blijft de hele nacht wakker. De familie gaat naar bed. Soms komen ze weer uit bed om te kijken hoe het gaat. Maar sommige mensen zijn oververmoeid en slapen tot 7.00 uur”, vertelt Betsie. Albert vult aan: “Maar heel vaak kost het moeite om de huisgenoten naar bed te krijgen. Je moet ze overhalen dat we er zijn voor hen. Anders ‘trekken’ zij het niet meer. Ze moeten ons dat vertrouwen geven dat het goed komt. Meestal doen ze dat ook. Want je weet nooit hoelang het waken duurt. Vaak proberen de nabestaanden het waken met familie op te lossen. Maar op een gegeven moment lukt het niet meer. We ondersteunen de familie. Het is mooi dat je het vertrouwen krijgt. We komen als wildvreemden binnen bij de familieleden. Het is dan maar de vraag of het wel of niet klikt”.

De nacht

Hoe ziet een nacht eruit? Betsie: “Iedereen ligt op bed, soms is de huisarts of thuiszorg er nog dat zorgt voor ‘reuring’. Ik ga niet slapen. Ik lees veel. Maar tegen drie/vier uur in de ochtend is het soms wel moeilijk om wakker te blijven. Maar dan is er altijd nog de koffie”. Albert: “Ik lees ook en ik puzzel. Maar ik geniet voornamelijk van de rust. Wij maken het gedeelte van het ziektebeeld niet mee. Het is voor ons heel anders dan voor de nabestaanden. De meeste mensen zijn al bereid om te sterven. Terwijl de familie nog aan hen ‘trekt’. En dat is ook normaal in zo’n situatie.”

Waarom vrijwilliger?

Waarom ben je vrijwilliger geworden? Betsie Jansen. “Ik heb een aantal sterfgevallen meegemaakt binnen de familie. Ik vind dat het mogelijk moet zijn om thuis te kunnen sterven. Dat mensen thuis kunnen overlijden in hun eigen omgeving. Het is mooi als je thuis bent, want mensen die een heel kerkelijk leven hebben bijvoorbeeld die kun je de ziekenzalf in huis geven. Sommige mensen worden ook Palliatief gesedeerd, je wilt het liefst liefdevol sterven in je eigen vertrouwde omgeving”. “Ik durf wel te zeggen dat tachtig procent van de vrijwilligers die werken in de Vrijwillige Palliatieve Terminale Zorg het ‘sterven’ heel dichtbij meegemaakt heeft. Ik hoor wel eens van familieleden: ‘dit werk zou ik ook wel willen doen’. Maar je moet wel geschikt zijn. Je moet veel empathie hebben. Maar als ik naar de groep vrijwilligers kijk, zijn het allemaal een beetje ‘einzelgängers’. Je hoeft niet samen te werken zoals bij de Hospice. Ik ben vrijwilliger geworden omdat het mij veel voldoening geeft. Wij komen altijd bij liefdevolle gezinnen en liefdevolle mensen. Daarnaast geniet ik van de rust in de nacht. Deze rust is zo mooi. Vooral in de zomer dat het om vier/vijf uur weer licht wordt. Het is de mooiste tijd om mensen te laten gaan”, vertelt Albert. “Natuurlijk is elke situatie anders, als je bij een jong gezin bent met kinderen is het anders dan bij iemand op leeftijd”. Als vrijwilliger zorg je ook voor de nazorg bij het overlijden. “Als ik bij een overlijden ben geweest ga ik niet direct weg. Eerst gaan we rustig een kopje koffiedrinken, daarna kijken we wel verder. Vaak wordt er ook samen gelachen en is de opluchting voelbaar. Mantelzorgers en naasten zijn blij dat degene die hen lief is thuis heeft kunnen sterven”, vertelt Albert.

Evenmens Samen verder

“Maar daarna houdt het niet op. We houden contact en als nabestaanden behoefte hebben, kunnen ze deelnemen aan Evenmens Samen Verder”, laat Ina weten. “Met Evenmens Samen Verder lopen of fietsen we letterlijk en figuurlijk ‘een eindje mee’ in het rouwproces. De bedoeling is om mensen met een verlies bij elkaar te brengen, individueel in gesprek met een consulent van Evenmens of al wandelend/fietsend onder leiding van een vrijwilliger in gesprek met lotgenoten. Een gesprek met lotgenoten kan namelijk veel troost en steun geven”, vertelt Ina. In Twenterand starten Avedan en Evenmens in september weer met de groep Samen verder, rouw en verlies. Deze is bedoeld voor senioren van 70 jaar en ouder in de gemeente Twenterand. In de groep praat u met mensen over het verlies, en waar u tegenaan loopt. Dat lucht op, en het is fijn om te ontdekken dat uw gevoelens van eenzaamheid of gemis heel normaal zijn.

Uitbreiding van team

Het zou mooi zijn als het team kan worden uitgebreid, ook vanwege de stijgende leeftijd van de vrijwilligers. Daarnaast zijn door corona een aantal vrijwilligers gestopt geeft Ina aan. “De zorg ging voor ons door in coronatijd. Het heeft misschien twee maanden stilgelegen. Omdat men niet wist hoe ze hier mee moesten omgaan. We hebben een mooi team dat veel voor elkaar overheeft. Empathie is belangrijk als vrijwilliger. Je hoeft geen zorgachtergrond te hebben om dit vrijwilligerswerk te kunnen doen. Met levenservaring, goed kunnen invoelen en luisteren, makkelijk kunnen aanpassen aan een situatie, en het niet erg vinden om ergens ‘alleen’ te zijn kom je al een heel eind’’. Wie meer wil weten kan kijken op evenmens.nl, of contact opnemen met Ina Versmissen via telefoonnummer 0548-638830 of iversmissen@evenmens.nl.

Evenmens, voorheen Stichting Vrijwillige Thuiszorg Overijssel biedt sinds het jaar 2000 vrijwillige palliatieve terminale zorg aan in de gemeenten Dalfsen, Ommen en Hardenberg. Daarbij wordt soms ook samengewerkt met andere organisaties, zoals onder andere Stichting Palliatieve Terminale Ondersteuning (SPTO) Vechtdal. 

Informele zorg

Evenmens richt zich sinds 1981 op de zogeheten ‘informele zorg’. Dat is zorg die onbetaald en niet beroepshalve wordt verricht en waarvoor geen indicatie nodig is, zoals mantelzorg en vrijwilligerszorg. Evenmens is ook werkzaam in de gemeenten Hellendoorn, Olst-Wijhe, Raalte, Rijssen-Holten, Staphorst, Twenterand en Wierden en biedt onder meer mantelzorgondersteuning, intensieve vrijwillige thuiszorg, respijtzorg en vrijwillige palliatieve terminale thuiszorg.