Hoogstambrigade bestaat inmiddels al 20 jaar

- Door: Hary Kruiper - Hoogstambrigade bestaat inmiddels al 20 jaar. Maar wat is dat eigenlijk? Het is een aparte tak van sport, dat fruitbomen snoeien. En je hebt er best wel veel kennis en ervaring voor nodig om het te kunnen doen. Want het dient vakkundig te gebeuren. Dat weten de vijf snoeiers die in een kleine boomgaard in Rheeze aan het werk zijn inmiddels maar al te goed. Twee keer per week gaan ze in deze tijd van het jaar op pad. Het is de tijd van de winter snoei. Ze kennen ook een zomer snoei periode, van juni tot en met augustus. Ook dan zijn ze paraat, twee keer per week. “Want het moet wel leuk blijven”, roepen de vrijwilligers. 

 Hoe het begon? 

Jos den Hollander stond mede aan het begin van Hoogstambrigade Hardenberg en was net als nu vanaf het eerste uur actief. “Het begon met de cursus ‘hoogstamfruit snoeien’ die Landschap Overijssel in 2004 in De Koppel in Hardenberg organiseerde. Het doel was en is om de hoogstamfruitbomen die nu nog resteren in stand te houden en daarmee de landschappelijke waarde van de regio te verhogen. Van de 27 deelnemers kwamen de meesten uit Hardenberg.” Na afloop van de cursus ontstond de Hoogstambrigade Hardenberg e. o. bestaande uit 10 snoeiers die de cursus net hadden gevolgd. Inmiddels maken ook twee dames deel uit van het team. Jos over de start: “Onzeker en bang om het verkeerd te doen snoeiden wij in het eerste seizoen elkaars fruitbomen. En gaandeweg leerden we van elkaar en kregen we meer zelfvertrouwen.”

Boomgaarden horen bij huis en landschap, onderhoud ook. Dat vinden Bert en José Bril in Rheeze. Via een bezoek aan natuuractiviteitencentrum De Koppel kwamen ze in contact met de brigade. Anderhalf jaar geleden hadden ze immers de oude woning overgenomen. Er moest best wel wat aan gebeuren, ook rondom. Bert: “Dat achterstallige snoeionderhoud was meer dan nodig. We willen ook van ons buiten wonen genieten en daar horen ook de boomgaard en de fruitbomen bij. En daarmee een bijdrage leveren aan het beschermde dorpsgezicht van Rheeze.” In de twee hoogstam fruitbomen staan de ladders omhoog en zijn twee van de mannen bezig oude dikke takken te verwijderen. Elders staan een aantal kleine bomen waarvan de vraag is of ze tot de categorie hoog- of laagstam behoren. Intussen roept José uitnodigend voor de koffie pauze. Onder dat genot gaan ze gesprekken aan hoe ze zelf verantwoord kunnen gaan snoeien, hoe ze de grondbodem van de boomgaard kwalitatief houden, etc.. Bert noteert dankbaar alle tips die verkregen worden. Belangrijke kennisovername dus. Want ook in de natuur geldt: goed snoeien doet goed bloeien. En dus fruit geven. Dat heeft in feite elke fruitboom nodig. 

Aanmelden voor onderhoud van hoogstamfruitbomen

Jos de Hollander: “Er meldden zich, vooral via De Koppel, mensen met een snoeivraag voor hun hoogstamfruitbomen. Het blijkt dat er nog heel wat hoogstamfruitbomen in Hardenberg staan. Zo’n honderd adressen hebben we. Vorig jaar hebben we op 35 adressen gesnoeid. Vooral achterstallig onderhoud gedaan. Dat brengt de boom terug in conditie en in vorm. Gewoonlijk kost dat drie tot vijf jaar waarna de eigenaar de onderhoud snoei verder zelf, met wat instructie van ons, kan uitvoeren. Bij sommige ouderen blijven wij snoeien.”

Lees verder ….

Jong en oud van harte welkom in de boomgaard

Door gezamenlijk aan de slag te gaan kan er meer werk worden verzet en is er de mogelijkheid tot kennisoverdracht. Daarom is de brigade op zoek naar leergierige en actieve vrijwilligers die het leuk vinden om een aantal ochtenden zich in te zetten voor het behoud en onderhoud van hoogstamfruitbomen. De vrijwilligers van de hoogstambrigade nemen de tijd om de fruitbomen in je tuin in de juiste vorm te snoeien, of het nu om jonge of oude bomen gaat. Fruitbomen hebben om de 2 á 3 jaar een snoeibeurt nodig, maar ook in geval van achterstallig onderhoud kan men dus de hoogstambrigade inschakelen. De snoeiers komen met een aanhanger met alle materialen die nodig zijn. Zoals veilige ladders om bij de hoogste takken te kunnen. En met scherpe en schone snoeizagen en -scharen om de bomen weer in topconditie te brengen. Landschap Overijssel faciliteert de brigade ook met alle andere benodigde middelen en begeleiding, vooral ook gelet op de veiligheidseisen. Fruitbomen maakten vroeger deel uit van het boerenbedrijf. Dat is niet meer zo, maar er zijn toch nog veel mensen die een paar mooie oude fruitbomen in stand willen houden.

 Kenmerk hoogstamboomgaard

Het is een boomgaard of boomweide met fruitrassen of notenbomen. Ze zijn vooral bekend vanuit de middeleeuwen bij kloosters en kastelen, zowel voor eigen gebruik als handel. Hoogstam fruitbomen zijn bomen die worden aangeplant in een tuin of een boomgaard. De hoogstam fruitbomen worden geënt op een onderstam. Deze onderstam kan van een wilde boom zijn of van een stam die speciaal is ontwikkeld voor de teelt van fruitbomen.

Hoogstamfruitbomen kunnen wel 100 jaar oud en tot wel 15 meter hoog worden. Afhankelijk van wat je wilt met de boom, moet je het onderhoud, de snoei, daarop aanpassen. Bij het behoud er van hoor je bijvoorbeeld wel zeggen dat opa die bomen nog geplant heeft, of omdat die boom er al stond toen de wijk gebouwd werd. 

 Snoeien is als beeldhouwen, met een natuurlijke en een landschappelijke waarde

Zoals de beeldhouwer stukje na stukje van de steen afslaat, het resultaat van alle kanten bekijkt en uiteindelijk tevreden is met het ontstane kunstwerk, zo haalt de snoeier tak voor tak weg. Hij loopt om de boom heen, bekijkt de boom van alle kanten en is uiteindelijk tevreden met de nieuwe vorm van de boom. In stand houden en onderhouden van hoogstamfruitbomen is van belang voor het behoud en verhogen van de landschappelijke waarde. In een omgeving met weiden en akkers zijn hoogstamfruitbomen een aangename ruimtelijke afwisseling die ook van belang zijn voor de biodiversiteit, vogels, zoogdieren, bijen, insecten etc.

 “Van een hoogstamfruitboom kun je drie keer genieten: tijdens de bloei, met de oogst en bij het snoeien, maar natuurlijk ook elke dag als je naar kijkt. ”

Foto 16 (laatste) tekst: De Hoogstambrigade actief bezig in Rheeze: Van li naar re Chris Potze, Jos den Hollander, Harry Löwik, Peter Fleurke en Harry Redder.