Krachtige kruiden; sleutel tot gezond melkvee?

Werken aan een weerbare, gezonde veestapel vormt het fundament voor een duurzame melkveehouderij. Conventionele behandelmethoden, zoals pijnstilling, bestrijden van virale en bacteriële infecties, spelen daarbij een belangrijke rol, maar kunnen ook uitdagingen met zich meebrengen. Denk aan de ontwikkeling van antibioticaresistentie en beschikbaarheid van stoffen. De natuurlijke stalapotheek biedt een alternatief en is ook prettig als middelen niet leverbaar zijn. Hoe werkt dit precies, en hoe begin je ermee? Daar gaat dit artikel dieper op in. 

Tot aan de tweede Wereldoorlog werden kruiden en andere natuurlijke middelen ingezet ter bevordering van diergezondheid. Na de komst van de antibiotica werden kruiden en natuurlijke middelen minder en minder ingezet en verdween de kennis en ervaring die boeren en dierenartsen daarmee hadden. De interesse in alternatieven, zoals het toepassen van kruiden en natuurlijke middelen op het melkveebedrijf, neemt al jaren weer toe. Dat blijkt uit de grote animo voor deelname aan de praktijknetwerken, verschillende onlinecafés en het symposium ‘Aan de slag met het natuurlijk gezond houden van melkvee’ die georganiseerd zijn vanuit de leergang project ‘Melken Natuurlijk’.

Kansen voor kruiden

Fytotherapie (kruidengeneeskunde) maakt gebruik van de secundaire plantenstoffen uit bladeren, bloemen, schors, wortels en vruchten, om therapeutische effecten te bereiken. Plantendelen kunnen in verschillende vormen worden gebruikt, denk hierbij aan het verse of gedroogde kruid, tincturen, infusies of thee. Verwerking kan ook in capsules, tabletten, zalven of omslagen. Elke plant bevat specifieke werkzame stoffen die op een natuurlijke wijze ondersteunend kunnen zijn bij gezondheidsproblemen.

De mogelijkheden zijn breed. Zo zijn er middelen die de gezondheid van de darm ondersteunen, of het functioneren van de longen of de lever. Ook zijn er natuurlijke middelen die gifstoffen binden, pijn stillen of de doorbloeding bevorderen.

Hoe te beginnen met kruiden

De stap naar het gebruik van kruiden begint met een goede analyse van de behoeften van jouw veestapel. Werken met kruiden en natuurlijke middelen is anders dan werken met antibiotica. Antibiotica zijn ontwikkeld om bepaalde bacteriën te remmen of te doden. Specifieke extracten van kruiden, ook wel etherische oliën genoemd, kunnen gericht de biofilm (beschermlaag zodat antibiotica er niet bij kunnen) rondom een bacterie oplossen, zodat antibiotica hun werking weer kunnen uitoefenen. Daarnaast bevatten kruiden natuurlijke stoffen die bijvoorbeeld de werking van de lever of nieren ondersteunen. Je zet deze middelen dus ook anders in: preventief om te voorkomen, tijdens ziekte om processen te ondersteunen of om herstel na ziekte te vergemakkelijken.

Er zijn verschillende stalboekjes ontwikkeld die veel achtergrond informatie geven over welke middelen waar te krijgen zijn. Zo kun je makkelijk aan de slag. Raadpleeg het Stalboekje Melkvee via https://www.natuurlijkeveehouderij.nl/stalboekjes/.

Begin klein en leer een middel of een kruid kennen door een enkel kruid toe te passen en de resultaten te observeren. In geval van een middel, is het belangrijk om de ingrediënten na te gaan en te achterhalen wat de ingrediënten doen en voor welk orgaansysteem ze iets kunnen betekenen. Dit kost tijd, neem die tijd. Het helpt ook om ervaringen en informatie op te halen bij boeren, dierenartsen of specialisten die hier al langer mee bezig zijn. Of zoek naar verdieping middels boeken, studieclubs en artikelen. Er zijn verschillende praktische stalkaarten ontwikkeld die meer inzicht geven in: de werking van geneeskrachtige kruiden en planten, de toepassings- en toedieningsmogelijkheden van kruiden en mogelijkheden om weerstand te verhogen. Raadpleeg de vier praktische stalkaarten op https://www.natuurlijkeveehouderij.nl/melken-natuurlijk/. Evalueer wat je gezien hebt met mensen met meer kennis en ervaring.

Samenwerking (en tegenwerking) kruiden en antibiotica

Een vraag die vaak gesteld wordt voor gestart wordt met fytotherapie is hoe kruiden en antibiotica zich tot elkaar verhouden. Kruiden en/of natuurlijke middelen kunnen ondersteunen bij een behandeling met een antibioticum. Maar let op: combineer geen kruiden met antibacteriële eigenschappen (zoals etherische olie met oregano) met antibiotica, deze kruiden kunnen de balans verstoren of resistentie bevorderen. Voor en optimale werking van kruiden is het cruciaal voor u start af te stemmen met een specialist én samen te werken met je dierenarts. Samen bepaal je hoe kruiden op een verantwoorde manier ingezet kunnen worden, zonder het risico op tegenwerking of andere bijwerkingen.

Biofilm afbreken en doorbloeding stimuleren

Het is bekend dat veel bacteriën, waaronder Staphylococcus Aureus en Streptokokken, zich verstoppen in een zogenaamde biofilm. Een biofilm is een laagje dat door de bacteriën zelf gemaakt wordt door het uitscheiden van plakkerige moleculen. Deze laag aan elkaar geplakte of geklonterde moleculen beschermen de bacteriën tegen het afweersysteem van de koe, maar zorgt er ook voor dat ze moeilijker bereikbaar zijn voor het antibioticum. Kruiden kunnen uitkomst bieden, doordat ze de biofilm afbreken. Een etherische olie met knoflook is hier een voorbeeld van. Er worden zelfs antibiogrammen met etherische oliën uitgevoerd om de juiste olie bij de juiste bacterie toe te kunnen passen.

Daarnaast dringen antibiotica vaak moeilijk door tot in kleine haarvaten (de kleinste aders). Kruiden kunnen de doorbloeding vergroten. Denk hierbij aan de doorbloeding van de huid, het uier, gewrichten en klauwen en zo bijdragen aan de werkzaamheid van een antibioticum. Er zijn zelfs kruiden die de doorbloeding in de haarvaten verbeteren. Denk aan ginkgo biloba, meidoorn en hazelaar. Door de verbeterde doorbloeding worden ook afvalstoffen beter afgevoerd. Dit maakt het weefsel beter bereikbaar voor de antibiotica, zo wordt de genezing bevorderd. De doorbloeding kan uitwendig worden gestimuleerd met o.a. mint (uiermint met daarin pepermuntolie). Ook verschillende uierbalsems bevatten etherische oliën van kruiden die de doorbloeding stimuleren, zoals arnica, kamfer, sint janskruidolie, eucalyptusolie, laurierbladolie, rozemarijnolie en kruidnagelolie. Ook zijn er verschillende kruiden die de doorbloeding inwendig kunnen stimuleren, zoals cayennepeper, gember, ginkgo biloba, knoflook en kurkuma.

Natuurlijke stalapotheek 

De veelzijdigheid van kruiden vormen samen de natuurlijke stalapotheek. Het biedt melkveehouders een waardevol instrument om de gezondheid van hun vee op een alternatieve duurzame manier te verbeteren. De mogelijkheden zijn breed, maar begin met kleine stappen en ontdek zelf hoe kruiden een natuurlijke aanvulling kunnen zijn.