Circulair boeren: hoe gaat dat op de Future Farm?

In een circulaire economie hergebruik je producten zo lang en zo veel mogelijk. Dat betekent werk aan de winkel voor ondernemers. Zij moeten hun producten, diensten en productieprocessen de komende jaren aanpassen. Koning Willem-Alexander noemde het niet voor niets ook al in de troonrede. Hij zei: “Het kabinet werkt aan een nieuwe Nota Ruimte, waarin de toekomstige inrichting van ons land centraal staat. Daarin gaat het onder meer om de balans tussen landbouw, visserij en natuur, ruimte voor een duurzame energievoorziening en circulaire economie.“ 

Op de Future Farm ontwikkelt hij nieuwe technieken of past bestaande technieken op een slimme manier, in nieuwe combinaties toe. Het mooie is dat dit in de levensechte bedrijfsuitvoering in Lutten plaatsvindt, dus niet in een laboratorium. Erik Back heeft dat al een paar jaar geleden in gang gezet met zijn kennis over veevoer, diergezondheid, fokkerij, melkrobots, bemesting, melkwinning, koe en gras. Het maakt ook dat collega-ondernemers vertrouwen kunnen krijgen om bepaalde succesvolle ontwikkelingen ook op het eigen bedrijf toe te passen. “Alhoewel boeren zelf ook wel heel veel oplossingen bedenken”, zegt Erik. 

Nieuwe technieken ontwikkelen

De Future Farm ondergaat een duurzame en structurele verandering die het resultaat aan het worden is van op elkaar inwerkende en elkaar versterkende ontwikkelingen in de rundveehouderij. Het wil het circulaire voorbeeld zijn voor collega-ondernemers in de regio Zwolle. Wat allemaal? Dat kan men om te beginnen hier lezen en verder vervolgen op de website van weekblad De Toren. 

Nuttige verwerking van mest

Mest van de runderen van de Future Farm en ook van enkele bedrijven uit de omgeving wordt bij Boer Back vergist in de mono-mestvergister. Het ruwe gas wat er uit komt wordt omgezet in groen gas dat aan het reguliere aardnetwerk wordt geleverd. Deze mono-mestvergister die dat doet was de eerste in zijn soort en omvang in ons land. Op de boerderij worden ook experimenten gedaan om het rendement van de vergister steeds verder te verhogen, door het toevoegen van paardenmestkorrels en mest met méér vaste stof uit een nieuw te bouwen potstal.

Eendenkroos als veevoer

Uit restwarmte, uit de resten van dierlijke mest en andere plantaardige reststoffen en van  CO2 uit de mono-mestvergister wordt biologische eendenkroos geteeld in een kas. Het kroos (15% meer eiwit dan gras)  wordt vervolgens toegepast als krachtvoer voor de dieren, waardoor veel minder (geïmporteerd) krachtvoer nodig is. Wellicht kan later het eendenkroos ook toegepast worden voor de voeding van de mens.

Mestkoeling in de Roundhouse Stal

Een Roundhouse Stal kenmerkt zich door zijn eenvoud en de natuurlijke ronde vorm. Dit stalconcept op de Future Farm wordt verder optimaal gebruikt met behulp van moderne materialen en technieken. Het resultaat is een stalconcept waarin dierwelzijn, werkgemak en kostenefficiëntie de hoofdlijnen vormen. De stro met mest wordt gekoeld door een koud leidingwerk in de vloer. Daardoor wordt de broei van mest beperkt en daarmee wordt de uitstoot van methaan en ammoniak uit de mest aanzienlijk verlaagd. Uit oogpunt van meten is weten wordt daarbij ook gekeken of de theoretisch verwachte verminderingen inderdaad plaatsvinden. Én of de uit de mest onttrokken warmte kan worden benut voor het verwarmen van andere ruimtes op de Future Farm.

Duurzaam vlees van stierkalveren 

Future Farm mest stierkalveren die niet worden ingezet op de melkveehouderij blijven ook op het eigen erf voor de productie van vlees. Hierdoor wordt de keten van kalverhouderij radicaal verkort en geïntegreerd met de melkveehouderij. De kalveren worden duurzaam opgefokt in de circulaire  Roundhouse Stal met weidegang en worden bijgevoerd met eendenkroos uit de kas. Het duurzaam geproduceerde vlees wordt verkocht onder het merk ‘BoerBack Vlees’. In het deelproject wordt de fokkerij extra benut en worden verkoopkanalen uitgetest. Hetzelfde geldt ook voor het vee dat niet voor melkproductie benodigd is en op het bedrijf zelf wordt afgemest tot vleesvee. Alle materialen in de Roundhouse Stal zijn zo veel mogelijk demonteerbaar en herbruikbaar. 

Stal & Management

Het stallencomplex is het kloppend hart van Future Farm. Het bestaat uit de bestaande ligboxenstal en een nog – naast de bestaand eerste - nieuw te realiseren Roundhouse voor jongvee en stierkalveren.

De melkkoeien laten zich in de ligboxenstal door de melkrobots melken en de stallen worden gebruikt om te rusten en om (kracht)voer te vreten. De ligboxenstal en de Roundhouse stallen zijn proefobjecten voor projecten op het gebied van reductie van de uitstoot van broeikasgassen, stalklimaat, automatisering en circulaire bouwtechnieken.

Erik Back: “In de technische ruimtes van de stallen is ook het ICT-zenuwcentrum van het hele bedrijf, waar een zelflerend besturingssysteem beslissingen neemt over het optimaliseren van alle modules van het bedrijf. Deze zijn met behulp van sensoren aan elkaar verbonden en voeden zo alle onderdelen van het managementsysteem.”

Dier & productie

Het fokprogramma van Boer Back is zodanig dat de dieren ‘dubbeldoel’ zijn, dus zowel melk als vlees leveren. Samen met het op het bedrijf afmesten van de stierkalveren wordt hiermee een extra element aan het verdienmodel van het bedrijf toegevoegd. Een van de thema’s van de subsidieregeling Pilots (Proef met) Gezonde Kalverketen is ‘Thuis en Tevreden’. Bij Future Farm in Lutten blijven de vleeskalveren tot de slacht bij de melkveehouder.
De dieren worden in de nabije omgeving geslacht en via diverse kanalen in de regio afgezet. Het fokprogramma levert ook robuust vee op, dat weinig gevoelig is voor ziektes. Daardoor kan medicijngebruik tot een minimum worden gereduceerd.

Gewas & Voeding

Met behulp van restwarmte, digestaat en CO2 uit de vergister produceert Future Farm eendenkroos in vijvers in een kas. Dat wordt op het eigen bedrijf toegepast als krachtvoer, en minimaliseert zo de aanvoer van (geïmporteerd) krachtvoer.

Op de bouwlanden bij het bedrijf worden proeven gedaan met eiwitrijke gewassen, voor hetzelfde doel: aanvoer van krachtvoer reduceren. Er zijn ook plannen voor het gebruik van bijproducten uit de voedingsmiddelenindustrie. Dit alles wordt zo veel mogelijk automatisch en op maat toegediend aan het vee, ondersteund door het managementsysteem dat ook weersinvloeden en de voedingswaarde van het ruwvoer volgt.

De graslanden worden kruidenrijker gemaakt, zónder dat het de melkgift vermindert. Dit gaat zorgen voor een beter bodemleven en biodiversiteit. De water- en nutriëntengift en wellicht ook het toedienen van groene gewasbeschermingsmiddelen wordt via een slim systeem van buizen, sproeibomen en sensoren pleksgewijs geoptimaliseerd, met nagenoeg geen uitstoot van ammoniak en een lage bodemdruk.

Mest & Bodem

Op Future Farm staat een mono-mestvergister die gevoed wordt met een mengsel van drijfmest uit de ligboxenstal en vaste mest uit de potstal. Het gas dat hiermee wordt geproduceerd wordt geleverd aan het gasnet.

Dit levert een bijdrage aan het verdienmodel van het bedrijf. Restwarmte en CO2 worden zo veel mogelijk benut voor plantaardige teelten op het bedrijf, waaronder in ieder geval het eendenkroos dat als veevoer wordt gebruikt. Digestaat, het product dat overblijft nadat dierlijke mest of plantaardige reststoffen is vergist wordt verder verwerkt tot mestkorrels, water en ammoniumsulfaat.

De mestkorrels worden grotendeels elders afgezet, het water en het ammoniumsulfaat worden op het bedrijf aan het grasland toegediend via het buizen en sproeiboomsysteem dat bij de module Gewas & Voeding is toegelicht. Daarmee wordt aankoop van kunstmest voorkomen en wordt irrigatiewater bespaard.

Elders op het bedrijf wordt bladafval gecomposteerd tot goed gefermenteerd organisch materiaal, Bokashi genoemd. Dit wordt eveneens op de bouw- en graslanden aangewend, wat leidt tot een hoger organische stof gehalte in de bodem en een beter bodemleven. Het geheel wordt gevolgd door middel van sensoren en aangestuurd door een centraal managementsysteem

Innovatieve energieconcepten

Future Farm probeert qua energievoorziening zo veel mogelijk zelfvoorzienend te zijn en zelfs netto energie op te leveren. Dat gebeurt nu al via de biogasinstallatie achter de mestvergister en de vele zonnepanelen op de staldaken. Aanvullend gaat Future Farm experimenteren met de haalbaarheid van kleinschalige windenergieproductie en het benutten van warmte voor energieproductie. Er wordt ook geëxperimenteerd met het vastleggen van deze energie, bijvoorbeeld in accu’s of in de vorm van waterstof. 

Natuur & leefomgeving

Future Farm wil per saldo een positieve invloed op natuur en leefomgeving realiseren. Door de inrichting van de bedrijfsvoering gaat het bodemleven en de biodiversiteit er op vooruit, neemt het watervasthoudende vermogen van de bodem toe, wordt de benodigde watergift gereduceerd en wordt de bodemverdichting beperkt. Daarnaast worden emissies van broeikasgassen zo veel mogelijk voorkomen of gereduceerd, en door de pleksgewijze toediening van nutriënten wordt uitspoeling zo goed als voorkomen.

Erik Back tot slot: “Een deel van het vee graast daarnaast in natuurgebieden en draagt daar bij aan het natuurbeheer. Wat resulteert is een duurzame en natuur inclusieve bedrijfsvoering.”