Verkeerd eten

Door: Bart Nijstad - Wie vandaag de dag een supermarkt binnenloopt, stapt in een wereld die draait om keuze en gemak. Lange schappen gevuld met chips, ontbijtgranen, yoghurst, snacks en kant-en klaarmaaltijden. Alles ligt binnen handbereik. Het voelt vanzelfsprekend, maar dat is het niet altijd geweest. Hoe ontwikkelde de supermarkt zich van een plek van efficiëntie en keuzevrijheid tot een omgeving waarin ultrabewerkt eten dominant werd. 

Het begon in 1916 in Memphis. Waar voorheen klanten werden geholpen door winkeliers achter een toonbank, konden mensen zelf de producten uit de schappen halen. Het bespaarde arbeidskosten, versnelde het winkelen en gaf consumenten het gevoel van vrijheid. Na de Tweede Wereldoorlog kwam het ook in Europa terecht. Minder verspillen, beter verdelen en sneller produceren. De bakker, slager en groenteboer verdwenen. Het was een nieuwe levenstijl die ook een keerzijde kende. Boeren en fabrikanten moesten voldoen aan strikte eisen voor prijs, verpakking en levering. Zo ontstond een systeem waarin niet de herkomst of de kwaliteit van een product centraal stond, maar de laagst mogelijke prijs.

Ultrabewerkt voedsel

Vandaag de dag bestaat ongeveer 70% van het aanbod in westerse supermarkten uit ultrabewerkte producten. Voedingsmiddelen die door industriële processen zo ver zijn verwijderd van hun oorspronkelijke ingrediënten, dat ze nauwelijks nog te herleiden zijn tot hun oorsprong. Waar voedselproductie ooit draaide om houdbaarheid en zekerheid, ging het vanaf de jaren zestig steeds meer om winst. Additieven, smaakversterkers en kleurstoffen werden handige manieren om goedkopen grondstoffen aantrekkelijk te maken. Door de juiste combinaties van  vet, suiker en aroma’s ontstonden producten die langer houdbaar, makkelijker te vervoeren en onweerstaanbaar smaakvol waren. Wat begon als comfort, mondde uit op een voedselsysteem waarin de focus ligt op smaak,  houdbaarheid en gemak, terwijl oorsprong en kwaliteit steeds verder naar de achtergrond verdwijnt. 

Verslaafd
Ultrabewerkte voeding doet meer dan enkel lekker smaken. Het activeert meerdere beloningsystemen in je hersenen tegelijk. Toegevoegde suiker, hoog vetgehalte en smaakstoffen geven een prikkel die sterker is dan bij natuurlijke voeding zoals fruit, noten of yoghurt. Daardoor kun je sneller honger krijgen, moeilijker stoppen met eten of niet volledig verzadigd raken. Terwijl bij de supermarkten het geld tegen de plinten op klotst, proberen ze de mensen verslaafd te maken aan voedsel. Ultrabewerkt voedsel verhoogd de kans op hart en vaatziekten met 20 procent, waarbij  frisdranken en bewerkte vleessoorten het grootste risico vormen. Het is dus niet optimaal voor je gezondheid op lange termijn.

Obesitas

Wie zaterdagavond naar het programma Kassa keek, zag dat artsen zich zorgen maken over het aantal kinderen met obesitas. Kinderen van 8 jaar die al 70 kg zijn. De gezondheidsraad stoort zich enorm aan de hoeveelheid reclame, vooral op tiktok en anders socials. In Engeland is reclame op fast food verboden, Nederland loopt weer achter. Het economische belang speelt natuurlijk weer mee. Onze overheid verdient miljarden aan sigaretten. De fabrikanten stoppen er bewust nicotine in om mensen verslaafd te maken. Het zelfde geldt voor bier, zonder alcohol wordt het minder gedronken. Het kost al jaren klauwen vol met geld. Het aantal maagverkleiningen wordt elk jaar groter en ozempic is niet meer aan te slepen.

Bezorgen
Wie regelmatig in Hardenberg wandelt ontkomt er niet aan. Al die bezorgers die pizza’s of ander eten rondbrengen in de stad. Mensen op de gewone fiets kom je met die gladheid niet tegen, alleen die bezorgers omdat de mensen geen zin hebben om een gezonde maaltijd te maken. Elke stad heeft wel een Mac en om elke hoek staat wel een snack winkel. Misschien moeten we toch eens meer bewust gaan eten. Als de overheid niet gezondheid op de eerste plaats heeft staan, zal het een lastig verhaal worden.

Gezonde winkel
In Rotterdam is er de eerste supermarkt waar alleen gezond producten te koop zijn. Upfront heet de winkel en heeft 185 producten. De eerste supermarkt zonder ultrabewerkte voeding. De bedoeling is dat  ze willen uitbreiden. Online kan er al besteld worden.