Voorkeur voor voorkeursstemmen?

Het CDA Hardenberg heeft een lijst met 28 kandidaten voor de gemeenteraad 2026. Dat waren er 24 in 2022 en toen haalden ze 11 zetels. Verwacht het CDA mee te liften op het Bontebal succes? Verwachten ze geen concurrentie van Doen22, de partij die die onder hun eigen vleugels vandaan is gekomen? Nee, een lange lijst levert gewoon extra stemmen op. 

Bij de verkiezingen maak je het hokje voor een kandidaat rood en via die kandidaat stem je op een partij. Bij de verkiezingen in 2022 voor de gemeenteraad Hardenberg zijn er 26.727 stemmen uitgebracht voor 33 zetels. Voor iedere 810 stemmen krijgt een partij een raadslid. Dat noemen ze de kiesdeler. De raadsleden worden op volgorde van de kandidatenlijst benoemd, tenzij een raadslid lager op de lijst voldoende voorkeurstemmen heeft. Dat aantal ligt op 25% van de kiesdeler en dat was in 2022 dus 810 * 25% = 202 stemmen. Een kandidaat met meer dan 202 stemmen gaat dus voor een kandidaat die hoger op de lijst staat met minder stemmen. In 2022 zijn er 4 van de 33 kandidaten door deze voorkeurstemmen in de gemeenteraad gekomen.

Het CDA Hardenberg heeft voor 2026 dus 28 kandidaten. Al die kandidaten brengen stemmen binnen via familie, vrienden en bekenden. En dat is belangrijk want waar er landelijk vooral op partijen wordt gestemd, wordt er lokaal veel meer op een persoon gestemd. Migratie, stikstof of medische thema’s: De gemeentepolitiek gaat hier niet over waardoor partijen meer inwisselbaar zijn, In 2022 haalde het CDA 8.148 stemmen en daarmee 11 zetels. 798 van die stemmen kwamen binnen via kandidaten die op nummer 12 of lager stonden. En daar zitten vast mensen tussen die op de persoon stemden en anders geen CDA gestemd hadden. Samengevat: een lange kandidatenlijst is lonend! Dit geld uiteraard niet alleen voor het CDA maar zij zijn even voorbeeld omdat ze als eerste met de lijst kwamen.

Kan dit niet anders? Stel dat je altijd moet stemmen op een partij en daarnaast mag je ook een stem op een persoon uitbrengen. Dat kan ‘jouw’ kandidaat bij dezelfde partij zijn, maar die persoon mag ook bij een andere partij zitten. Je stem gaat eerst naar de persoon en wordt die niet gekozen dan gaat jouw stem naar de partij die je hebt aangevinkt. Door op deze manier te stemmen kunnen we ook direct het zeteltje roven aanpakken. Iemand die na de verkiezingen besluit uit de partij te stappen mag alleen zijn zetel meenemen als hij voldoende voorkeursstemmen heeft behaald om zelfstandig een zetel te behalen. Is dat niet zo, dan vervalt de zetel aan de partij. Wil je dat je zetel altijd bij het CDA blijft dan vink je alleen het vakje CDA aan en kies je geen persoon.

Het is zeker geen uitermate doordacht voorstel beste lezers. Kan het wiskundig wel? Wat doe je als een kandidaat teveel stemmen heeft? Er is nog genoeg te verbeteren maar het is een idee. En als het niets is, dan is er geen “man over boord”. Hoewel dat laatste niet meer gezegd mag worden volgens de Britse zeilbond. Deze term uit de maritieme wereld is namelijk niet inclusief genoeg en moet volgens hen vervangen worden “persoon te water”. Maar natuurlijk! Belangrijk ook. En wat doen we dan met “vrouwen en kinderen eerst” of “met man en muis vergaan”. Man, man, man…….