Pronkstuk in Chinees bakje
ma 13 april 2026-Door Bert Nonkes – Wat jarenlang niet meer leek dan een klein, onopvallend metalen voorwerpje, blijkt nu een zeldzaam middeleeuws pronkstuk met een bijzonder verhaal. Het object lag meer dan dertig jaar in een eenvoudig bakje van de Chinees, totdat recent onderzoek aantoonde dat het mogelijk afkomstig is van de beroemde Slag bij Ane uit 1227.
Het voorwerp werd destijds gevonden door Jurrien Toenhake met zijn metaaldetector in de omgeving van Hardenberg. Zonder te weten wat hij precies in handen had, bewaarde hij het kleine object samen met andere vondsten. Jarenlang bleef het daar liggen, vrijwel vergeten en zonder bijzondere betekenis.
Pommelkroon
Pas recent kwam daar verandering in. Toen het voorwerp onder de aandacht werd gebracht van specialisten, bleek al snel dat het niet om zomaar een stukje metaal ging. Onderzoek door deskundigen wees uit dat het vermoedelijk een zogenoemde pommelkroon is: Een pommel of pommelkroon is het bovenste deel van de greep van een Middeleeuwse dolk. Die werkte als contragewicht om zo'n dolk goed te kunnen gebruiken. En zo'n pommel was in Nederland nog nooit gevonden. Volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed gaat het om een geëmailleerd bronzen object dat ooit een zilverachtige glans had. Het zou rond het jaar 1200 zijn vervaardigd in Limoges, een Franse stad die in de middeleeuwen bekend stond om haar hoogwaardige metaalbewerking. De pommel van Toenhake ziet eruit als een afgeplat bolletje van brons, met daarop twee afbeeldingen in emaille. Aan de ene kant staat een Maltezer kruis en aan de andere kant een soort wapen met blauw en wit.
Slag bij Ane
De luxe afwerking wijst erop dat de dolk toebehoorde aan een ridder van hoge status. Mogelijk heeft deze ridder deelgenomen aan de Slag bij Ane, op 28 juli 1227. De bisschop van Utrecht was naar deze zuidgrens van Drenthe gegaan om het opstandige Drenthe tot de orde te roepen. Hij had hiervoor een groot aantal krijgsheren opgeroepen. De paarden van het bisschoppelijke leger zakten in de zompige grond weg en de ridders met hun zware harnassen konden zich hier niet op eigen kracht uit redden. Toen de zwaar geharnaste ridders op hun paarden begonnen weg te zinken in het stinkende moeras vielen de Drenten aan. Met pijlen, speren, messen en knotsen maakten ze korte metten met de vijand.
Archeologische waarde
Wat de vondst extra bijzonder maakt, is dat er in Nederland nauwelijks vergelijkbare objecten bekend zijn. Het kleine voorwerp van slechts enkele centimeters groot wordt daarom gezien als een uniek stukje ‘middeleeuwse bling’ en een tastbare herinnering aan een roerige periode uit de geschiedenis. De ontdekking laat tevens zien dat archeologische schatten soms op de meest onverwachte plekken opduiken. Een object dat decennialang in een simpel bakje lag te verstoffen, blijkt nu van grote historische waarde. Het verhaal onderstreept volgens experts ook het belang van het melden van vondsten. Wat voor de één een onbeduidend stukje metaal lijkt, kan voor historici en archeologen van onschatbare betekenis zijn.