Hardenberg

IJslands Preventiemodel is een kans

Door de redactie

Om het middelengebruik van jongeren in de gemeente Hardenberg omlaag te brengen, is de gemeente Hardenberg enige tijd geleden gestart met het IJslands preventiemodel. Maar wat houdt het IJslandsmodel preventiemodel in en wat zal het resultaat zijn? "Naar aanleiding van een nieuwsbericht in het dagblad Trouw is de gemeente Hardenberg zich gaan oriënteren op het IJslands preventiemodel. Daarna is besloten om samen met drugskenniscentrum Trimbos en het Nederlands Jeugd Instituut een leertraject te starten. Een unieke kans. Gemeente Hardenberg kende natuurlijk al veel projecten zoals IkPas, Nix18, keten. Het IJslands preventiemodel is niet alleen toegespitst op alcohol maar op alle middelen, drugs, alcohol en tabak. Dit maakt het anders dan de andere projecten", vertelt Alwin te Rietstap. Gemeente Hardenberg neemt deel aan deze pilot samen met vijf andere gemeenten: Amersfoort, Kempengemeenten Südwest-Fryslân, Texel en Urk.

Wat is het IJslandsmodel preventiemodel?

IJslandse jongeren waren twintig jaar geleden nog de grootverbruikers van Europa wat betreft drank, sigaretten en drugs. Sinds de introductie van het IJslands preventiemodel, twintig jaar geleden, is het middelengebruik onder IJslandse jeugd sterk gedaald en behoren zij tot de minst gebruikende jongeren in Europa. "Met het IJslandsmodel gaat men niet uit van de jongere, maar gaat men uit van de omgeving van de jongere. Je hoort vaak dat een jongere niet mag drinken van ouders, maar bij vrienden of in de sportkantine is de mogelijkheid er wel om te drinken. Als je de omgeving voor iedereen gelijk maakt is het voor een jongere ook niet moeilijk om middelen te vermijden. Met de omgeving wordt bedoeld de ouders, de school, de buurt en de sport- of culturele vereniging. Daarom hebben wij ook gekozen om als eerste de pilot te starten in Dedemsvaart. De jongeren die deelnemen wonen, grotendeels in Dedemsvaart, gaan naar school in Dedemsvaart en besteden hun vrije tijd in Dedemsvaart. Het gaat om 170 jongeren in de leeftijd van 15 en 16 jaar", aldus Alwin te Rietstap.

Middelengebruik hoger dan Europees gemiddelde

Onderzoekinstituut ICSRA ontdekte dat in Nederland driekwart van de tieners wel eens alcohol heeft gedronken. Meer dan de helft deed dat de afgelopen maand. Ruim een derde is wel eens dronken geweest. Een groot deel van de tieners drinkt ook thuis. Al deze getallen zijn hoger dan het Europees gemiddelde. De IJslandse aanpak is een combinatie van repressieve maatregelen, voorlichting geven aan ouders, sociale controle en samenwerking met scholen en buitenschoolse activiteiten. "De methode is vooral preventief. Er ligt veel verantwoordelijkheid bij de ouders. Ouders zijn de belangrijkste preventieve factor in het leven van kinderen", vertelt Alwin. Uit enquêtes blijkt dat er een duidelijk verband is tussen middelengebruik en de tijd die jongeren met hun ouders doorbrengen. Ook zagen de onderzoekers dat kinderen die aan buitenschoolse activiteiten meededen veel minder aan de drugs gingen. De IJslandse jongeren worden daarom voortdurend beziggehouden. De gemiddelde tiener in IJsland sport drie tot acht keer per week. Gemeenten stimuleren het sporten door de bouw van enorme sportcomplexen. Ook krijgt ieder kind jaarlijks een cheque ter waarde van 450 euro om het sportabonnement van te betalen.

Waarom?

"Het gaat niet alleen om het verbieden. Maar waarom drinken de jongeren alcohol. In IJsland werd een avondklok ingesteld. Ouders controleren in IJsland de kinderen die na 22.00 uur nog op straat hangen. Dat wil niet zeggen dat we in Hardenberg dit gaat hanteren. Uit de pilot zal blijken welke elementen we misschien kunnen overnemen. Zo kan het stimuleren van sport ook averechts gaan werken omdat er in kantines, in tegenstelling tot in IJsland, alcohol wordt geschonken. De 'derde helft' is belangrijk voor de inkomsten van de sportverenigingen. Maar misschien moet hier wel beter gekeken worden naar de jongeren onder de 18".

Nederland een groot verschil met IJsland

De IJslandse onderzoekers zien in Nederland een groot verschil met IJsland. In Nederland staat men veel positiever tegenover drankgebruik onder de 15- en 16-jarigen en is alcohol meer een standaard onderdeel van de cultuur. Geluiden als: 'Ik dronk toch vroeger ook, met mij gaat het ook goed'. 'Eén wijntje thuis kan toch wel', zijn heel gewoon. Dit blijkt ook uit de eerste vragenlijsten van de jongeren in Dedemsvaart. "In Nederland brengen mensen veel meer tijd met de kinderen door dan in IJsland. Dat is positief, maar de ouders zijn tolerant. Terwijl we weten dat alcohol drinken op jonge leeftijd veel gevolgen heeft. Als kinderen alcohol drinken onder hun vijftiende maken ze vier keer zo grote kans om alcoholist te worden. Ouders moeten daar meer van doordrongen worden", vertelt Alwin.

Zestig procent gebruikt alcohol

Het IJslands preventiemodel is een pilot van drie jaar. Om te kijken hoe groot het probleem eigenlijk is, is een nulmeting gedaan. In oktober 2018 hebben de jongeren uit Dedemsvaart vragenlijsten ingevuld. Uit deze vragenlijsten blijkt dat in dertig dagen 17,6% heeft gerookt, 13,5% heeft gerookt met een e-Smoker, 60,2% alcohol heeft gedronken en 17,8 procent dronken is geweest. Ook heeft 19,1 procent voor hun dertiende jaar al alcohol gedronken en 14,4 heeft sigaren gerookt voor hun dertiende. Zie bijlage.

"Waar ik van schrok was het percentage van alcohol: Zestig procent heeft alcohol gedronken en negentien procent heeft onder de dertien jaar al gedronken. En 17,8 procent is dronken geweest en dat in de laatste dertig dagen. Ook het gebruik van slaap- of kalmeringsmiddelen, zonder recept, 19,8 procent viel mij op. Daarnaast is het opvallend dat ouders niets aangeven over roken en dat 35,3 procent van de jongeren heeft gerookt. En wanneer ouders vertellen dat ze tegen roken zijn, dan heeft 3,1 procent van de jongeren gerookt. Ook het gebruik van lachgas, 12,9% procent, is hoog", zegt Alwin.

De werkgroepen

Op het moment van schrijven zijn er twee werkgroepen gevormd in Dedemsvaart. Werkgroep 1 houdt zich bezig met vrije tijd. Ze onderzoeken en creëren baantjes voor jongeren en proberen activiteiten aan te bieden. Men wil meer activiteiten in vakanties, en kijken hoe binnen- en buitenschoolse activiteiten kunnen worden gecombineerd. De werkgroep heeft het idee om een hangplek voor de jeugd te creëren, waar zij onder toezicht kunnen hangen.

Werkgroep 2 houdt zicht bezig met de ouders. Er is een groep ouders bij elkaar gebracht. Er worden vraagstukken voorgelegd. Maar ook wordt gekeken hou de ouders zelf een rol kunnen vervullen in het vergroten van de beschermingsfactoren en verminderen van de risicofactoren. Wanneer kinderen naar het Voortgezet Onderwijs gaan kennen de ouders elkaar niet en is er geen contact over feestjes. In Dedemsvaart wordt onderzocht wat mogelijk is dat ouders elkaar beter leren kennen. De werkgroep wil de kennis bij ouders verbeteren. Ouders horen kinderen over dingen praten maar weten vaak niet de risico's ervan.

Zie het als een kans

Alwin: "We zullen denk ik niet direct resultaat zien, natuurlijk hoop ik dat wel, maar je moet er rekening mee houden dat het IJslands preventiemodel op langere termijn gaat werken en daardoor dus niet laten ontmoedigen. In IJsland heeft het twintig jaar geduurd maar heeft het bewezen gewerkt en worden nu heel weinig middelen gebruikt.

We moeten het op zijn minst proberen. Deze kans krijgen we als gemeente Hardenberg en die moeten we benutten. We hebben nu de middelen, de gelegenheid en de expertise en die moeten we aangrijpen. Ik zie het als een grote kans".